{"id":679,"date":"2026-04-08T20:09:36","date_gmt":"2026-04-08T20:09:36","guid":{"rendered":"https:\/\/soledad.pencidesign.net\/soledad-time-magazine\/the-trump-administration-just-did-something-unambiguously-good-for-obamacare-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c\/"},"modified":"2026-04-08T20:09:38","modified_gmt":"2026-04-08T20:09:38","slug":"dunya-buyuk-bir-delixanadir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/2026\/04\/08\/dunya-buyuk-bir-delixanadir\/","title":{"rendered":"D\u00fcnya B\u00f6y\u00fck Bir D\u0259lixanad\u0131r | Michel Foucault"},"content":{"rendered":"<p>On doqquzuncu y\u00fczil \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir m\u0259rh\u0259l\u0259nin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131na i\u015far\u0259 edir: Monarxiya d\u00fcnyadan yox olur. \u0130ndi monarxiya, iqtidar\u0131n onu miras yolu il\u0259 \u0259ld\u0259 ed\u0259n biri t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259tbiq edil\u0259n bir sistem idi. M\u00fctl\u0259qiyy\u0259tin sonu il\u0259 birlikd\u0259 iqtidar, iqtisadi, ictimai, demoqrafik prosesl\u0259rin bilgisini d\u0259 ehtiva ed\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n bir inzibati bilginin m\u00fcdaxil\u0259si il\u0259 t\u0259tbiq edilm\u0259y\u0259 ba\u015flan\u0131l\u0131r. Bel\u0259likl\u0259 iqtidarla bilgi aras\u0131nda \u0259laq\u0259 yaranma\u011fa ba\u015flay\u0131r. Siyasi, iqtisadi v\u0259 b\u0259\u015f\u0259ri elml\u0259r h\u0259qiqi bir Renessans`dan ke\u00e7\u0259rl\u0259r, \u00e7\u00fcnki idar\u0259\u00e7il\u0259r bir bilgi olmadan idar\u0259 ed\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259rini bilirl\u0259r. Bilginin keyfiyy\u0259ti idar\u0259 etm\u0259yi xarakteriz\u0259 ed\u0259r.<\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<p>On doqquzuncu y\u00fczil \u0259rzind\u0259 v\u0259 iyirimci y\u00fczilin ilk yar\u0131s\u0131nda siyasi bilgi, iqtisadi inki\u015fafla \u2013 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn\u0259 s\u0259b\u0259b olaraq \u2013 bir yerd\u0259 olmaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 idi. \u0130ll\u0259r \u00f6td\u00fckc\u0259, iqtisadi inki\u015faf\u0131n f\u0259rdl\u0259rin ya\u015fam\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u0259nfi t\u0259sirl\u0259r yaratd\u0131\u011f\u0131 da m\u00fc\u015fahid\u0259 edildi. El\u0259 ki, indi iqtidar\u0131n m\u00fcdrikliyi bu inki\u015faf\u0131n ortaya \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131 t\u0259sirl\u0259rin davaml\u0131 olaraq d\u00fcz\u0259ldilm\u0259sind\u0259 yat\u0131r.<\/p>\n<p>D\u00f6vr\u00fcm\u00fczd\u0259 d\u00fcnya x\u0259st\u0259xana modelin\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259y\u0259 do\u011frudur v\u0259 idar\u0259etm\u0259 bir m\u00fcalic\u0259 i\u015fl\u0259vi qazan\u0131r. \u0130dar\u0259\u00e7il\u0259rin i\u015fl\u0259vi, h\u0259qiqi bir ictimai ortopediyaya uy\u011fun olaraq, f\u0259rdl\u0259ri inki\u015faf prosesin\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131rmaqd\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n Fransa`da, \u201ckoporativ b\u0259l\u0259diyy\u0259 m\u0259nzili\u201dnd\u0259 ba\u015f ver\u0259nl\u0259r\u0259 bax\u0131n. Orada m\u0259skunla\u015fan insanlar maddi imkanlar\u0131na uy\u011fun olmayan bir ya\u015fam s\u0259viyy\u0259si \u0259ld\u0259 etm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259dir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 Fransa`da bu insanlar\u0131n ail\u0259 b\u00fcdc\u0259sini sosial yard\u0131m i\u015f\u00e7il\u0259ri edir.<\/p>\n<p>Tibbi m\u00fcalic\u0259 bir t\u0259zyiq formas\u0131d\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 psixiatr \u201cnormall\u0131\u011f\u0131\u201d v\u0259 \u201cd\u0259liliyi\u201d kataqorik olaraq t\u0259yin ed\u0259n \u015f\u0259xsdir. Anti-psixiatriyan\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259ti h\u0259kimin h\u00f6km\u00fcn\u00fcn m\u00fctl\u0259qliyind\u0259n, bir f\u0259rdin a\u011f\u0131l hal\u0131na q\u0259rar verm\u0259 iqtidar\u0131ndan \u015f\u00fcbh\u0259 etm\u0259sind\u0259dir. Dig\u0259r bir \u0259h\u0259miyy\u0259tli sual normalla\u015fd\u0131rma iqtidar\u0131n\u0131 kimin t\u0259tbiq ed\u0259c\u0259yini bilm\u0259kdir. Psixoloqmu? H\u0259kimmi? Psixoanalistmi? Psixiatrm\u0131? Bir a\u011f\u0131l x\u0259st\u0259sinin \u201cm\u00fcalic\u0259\u201dsini \u0259mr etm\u0259 haqq\u0131 kimd\u0259 olacaq? Normal olaraq, anormal \u015f\u0259xs dey\u0259rk\u0259n, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 m\u00fchitd\u0259n qopmu\u015f insan ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcr. \u00dcmumi olaraq, h\u0259kiml\u0259r bu f\u0259rdi m\u00fchitind\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fcrl\u0259r v\u0259 onu x\u0259st\u0259xanalarda, sa\u011flaml\u0131q m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259, klinikalarda t\u0259crid edirl\u0259r. Ancaq onu bu m\u00fchit\u0259 nec\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131racaqlar? Psixiatrlar\u0131n \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131qlar\u0131ndan biri budur. M\u00fcalic\u0259 \u015f\u0259xsin \u00f6z\u00fcn\u00fcn ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 m\u00fchitd\u0259 edilm\u0259lidir, oldu\u011fu yerd\u0259n uzaqdak\u0131 m\u00fcayin\u0259xanalarda v\u0259 divanlarda deyil. Bu halda, bu d\u0259f\u0259 ikinci bir f\u0259rziyy\u0259 il\u0259 \u00fczl\u0259\u015firik, \u00e7\u00fcnki f\u0259rd il\u0259 ictimai m\u00fchit aras\u0131ndak\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri \u0259l\u0259 al\u0131r\u0131q: X\u0259st\u0259 olan ictimai qrup olmas\u0131n. Sosio-pati Fransa`da indid\u0259n d\u0259rind\u0259n ara\u015fd\u0131r\u0131lma\u011fa ba\u015fland\u0131.<\/p>\n<p>Psixoloq da, bir insan\u0131n getm\u0259si laz\u0131m olan yoa q\u0259rar ver\u0259r\u0259k, bir n\u00f6v iqtidar t\u0259tbiq edir. Bir u\u015fa\u011f\u0131n n\u0259yi \u00f6yr\u0259nib n\u0259yi \u00f6yr\u0259nm\u0259m\u0259si g\u0259r\u0259kdiyin\u0259 q\u0259rar verdiyind\u0259 v\u0259 ya bir u\u015fa\u011f\u0131n meylinin, m\u0259s\u0259l\u0259n, m\u00fch\u0259ndis ya da v\u0259kil olmaq oldu\u011funu dediyind\u0259 bir \u015f\u0259xsin g\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259 t\u0259cr\u00fcbi olaraq q\u0259rar verir. Qrup terapiyas\u0131 da bir t\u0259hl\u00fck\u0259dir, \u00e7\u00fcnki bir qrup insan\u0131 psixoloq t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259tbiq edil\u0259n avtoritar bir iqtidar\u0131n \u0259ll\u0259rin\u0259 t\u0259slim edir.<\/p>\n<p>D\u00fcnya, idar\u0259\u00e7il\u0259ri psixoloqlar v\u0259 xalq\u0131 da x\u0259st\u0259l\u0259r olan b\u00f6y\u00fck bir d\u0259lixanad\u0131r. G\u00fcn ke\u00e7dikc\u0259 kriminoloqlar, psixiatrlar v\u0259 insan\u0131n zehni davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131ran h\u0259r k\u0259sin oynad\u0131\u011f\u0131 rol b\u00f6y\u00fcy\u00fcr. Bu s\u0259b\u0259bl\u0259 siyasi iqtidar yeni bir i\u015fl\u0259v \u0259ld\u0259 etm\u0259kd\u0259dir, bu i\u015fl\u0259v d\u0259 m\u00fcalic\u0259 edicilikdir.<\/p>\n<p>M\u0259ni maraqland\u0131ran \u015fey g\u00fcnc\u0259llik, \u0259traf\u0131m\u0131zda ba\u015f ver\u0259nl\u0259r, bizim n\u0259 oldu\u011fumuz, d\u00fcnyada ba\u015f ver\u0259nl\u0259r oldu\u011fu nisb\u0259td\u0259 \u00f6z\u00fcm\u00fc jurnalist olaraq g\u00f6r\u00fcr\u0259m. F\u0259ls\u0259f\u0259nin, Nietzsche`y\u0259 q\u0259d\u0259r, varl\u0131q s\u0259b\u0259bi \u0259b\u0259diyy\u0259t idd. \u0130lk filosof-jurnalist Nietzsche oldu. O, bu g\u00fcn\u00fc f\u0259ls\u0259f\u0259nin sah\u0259sin\u0259 daxil etdi. Ondan \u0259vv\u0259l filosofun bildiyi zaman v\u0259 \u0259b\u0259diyy\u0259t idi. Ancaq Nietzsche d\u0259 obsesif \u015f\u0259kild\u0259 g\u00fcnc\u0259llikl\u0259 maraqlan\u0131rd\u0131. G\u0259l\u0259c\u0259yi yapan\u0131n biz oldu\u011fumuzu z\u0259nn edir\u0259m. G\u0259l\u0259c\u0259k, ortaya \u00e7\u0131xan \u015fey\u0259 t\u0259pki verm\u0259 t\u0259rzimizdir, bir h\u0259r\u0259k\u0259ti, bir \u015f\u00fcbh\u0259ni h\u0259qiq\u0259t\u0259 \u00e7evirm\u0259 t\u0259rzimizdir. \u00d6z g\u0259l\u0259c\u0259yimizin \u0259f\u0259ndisi olmaq ist\u0259yiriks\u0259, \u0259sas\u0259n, bu g\u00fcn sual\u0131n\u0131 ortaya atmaq laz\u0131md\u0131r. Bu s\u0259b\u0259bl\u0259, m\u0259n\u0259 g\u00f6r\u0259, f\u0259ls\u0259f\u0259 radikal bir jurnalistlika n\u00f6v\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p><strong>T\u0259rc\u00fcm\u0259: Da\u015fd\u0259mir Mahmandarov<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>On doqquzuncu y\u00fczil \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir m\u0259rh\u0259l\u0259nin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131na i\u015far\u0259 edir: Monarxiya d\u00fcnyadan yox olur. \u0130ndi monarxiya, iqtidar\u0131n&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1955,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1,27,10,28,6,9,45],"tags":[],"class_list":["post-679","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-diger","category-felsefe","category-psixologiya","category-siyaset","category-sosiologiya","category-tarix","category-tercume"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/679","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=679"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/679\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1956,"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/679\/revisions\/1956"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1955"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=679"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=679"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=679"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}