{"id":674,"date":"2026-04-08T20:21:32","date_gmt":"2026-04-08T20:21:32","guid":{"rendered":"https:\/\/soledad.pencidesign.net\/soledad-time-magazine\/the-trump-administration-just-did-something-unambiguously-good-for-obamacare-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c-c\/"},"modified":"2026-04-08T20:21:34","modified_gmt":"2026-04-08T20:21:34","slug":"inttektualin-siyasi-islevi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/2026\/04\/08\/inttektualin-siyasi-islevi\/","title":{"rendered":"\u0130ntelektual\u0131n Siyasi \u0130\u015fl\u0259vi | Michel Foucault"},"content":{"rendered":"<p>\u201cSol\u201d intelektual uzun bir m\u00fcdd\u0259t h\u0259qiq\u0259t il\u0259 \u0259dal\u0259tin \u0259f\u0259ndisi olma bacar\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259n biri kimi dan\u0131\u015fm\u0131\u015f v\u0259 bu \u015f\u0259kild\u0259 dan\u0131\u015fma haqq\u0131na sahib biri oldu\u011fu q\u0259bul edilmi\u015fdir. Intelektual \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259rinin s\u00f6z\u00e7\u00fcs\u00fc kimi dinl\u0259nmi\u015f ya da dinl\u0259ndiyini iddia etmi\u015fdir. Bir intelektual olmaq, bir miqdar ham\u0131m\u0131z\u0131n \u015f\u00fcuru\/vicdan\u0131 olmaq kimi bir \u015fey dem\u0259k iki. M\u0259nc\u0259 bu m\u0259qamda Marksizmd\u0259n, daha do\u011frusu g\u00fcc\u00fcn\u00fc itirmi\u015f bir Marksizmd\u0259n \u0259xs edilmi\u015f bir fikirl\u0259 qar\u015f\u0131-qar\u015f\u0131yay\u0131q. Nec\u0259 ki proletarya, \u00f6z tarixi m\u00f6vqeyi g\u0259r\u0259yinc\u0259 \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259rinin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131d\u0131rsa (ancaq \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259rin vasit\u0259siz, yans\u0131mas\u0131z, \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00e7ox da f\u0259rqind\u0259 olmayan bir da\u015f\u0131y\u0131c\u0131), intelektual da, \u0259xlaqi, n\u0259z\u0259ri v\u0259 siyasi se\u00e7imi vasit\u0259sil\u0259 bu \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259riliyin \u015f\u00fcurlu v\u0259 yetkin formas\u0131n\u0131n da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olma\u011fa h\u0259v\u0259sl\u0259nir. Bel\u0259likl\u0259 intelektual, qaranl\u0131q, kollektiv formas\u0131 proletaryada t\u0259c\u0259ss\u00fcm ed\u0259n bir \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259riliyin, ayd\u0131n, f\u0259rdi bir formas\u0131 olaraq g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<p>\u0130ll\u0259rdir ki art\u0131q intelektualdan bu rolu \u00f6hd\u0259sin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u0259si t\u0259l\u0259b edilmir. \u0130ndi \u201cn\u0259z\u0259riyy\u0259 il\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259 aras\u0131ndak\u0131 \u0259laq\u0259\u201d yeni bir \u015f\u0259kl\u0259 b\u00fcr\u00fcnd\u00fc. Intelektuallar, \u201c\u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri\u201d, \u201cn\u00fcmun\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259c\u0259k\u201d, \u201ch\u0259r k\u0259s \u00fc\u00e7\u00fcn adil v\u0259 d\u00fczg\u00fcn\u201d olan\u0131n formas\u0131nda deyil; spesifik sektorlarda, \u00f6z ya\u015fam ya da i\u015f \u015f\u0259raitl\u0259rinin onlar\u0131 yerl\u0259\u015fdirdiyi yerl\u0259rd\u0259 (ev, x\u0259st\u0259xana, d\u0259lixana, labarotoriya, universitet, ail\u0259 v\u0259 cins\u0259l m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r) i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 v\u0259rdi\u015f oldular. \u015e\u00fcbh\u0259siz bu onlara, apar\u0131lan m\u00fcbariz\u0259l\u0259r haqq\u0131nda birba\u015fa v\u0259 konkret bir \u015f\u00fcur verdi. T\u0259bii, bundan as\u0131l\u0131 olraq x\u00fcsusi, \u201c\u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri olmayan\u201d v\u0259 \u00fcmumilikd\u0259 proletaryan\u0131n ya da k\u00fctl\u0259l\u0259rinkind\u0259n f\u0259rqli probleml\u0259rl\u0259 d\u0259 \u00fczl\u0259\u015fdil\u0259r. buna baxmayaraq m\u0259n intelektuallar\u0131n iki s\u0259b\u0259b\u0259 g\u00f6r\u0259 proletaryaya v\u0259 k\u00fclt\u0259l\u0259r\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131qlar\u0131 q\u0259na\u0259tind\u0259y\u0259m. bu s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n birincisi, bunun ger\u00e7\u0259k, maddi v\u0259 g\u00fcnd\u0259lik m\u00fcbariz\u0259l\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259li bir problem olmas\u0131; ikincisi d\u0259 f\u0259rqli bir formada olmaqla birlikd\u0131, \u00fcmumilikd\u0259 proletarya il\u0259 intelektual\u0131n eyni d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259 (y\u0259ni \u00e7oxmill\u0259tli \u015firk\u0259tl\u0259r, m\u0259hk\u0259m\u0259 v\u0259 polis aparatlar\u0131, \u0259mlak m\u00f6ht\u0259kirl\u0259ri, vb.) \u00fcz-\u00fcz\u0259 g\u0259lm\u0259l\u0259ri idi. M\u0259n bu qismi, \u201c\u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri\u201d intelektual\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda \u201cx\u00fcsusi\u201d intelektual \u015f\u0259klind\u0259 adland\u0131racam.<\/p>\n<p>Bu yeni fiqurun bir ba\u015fqa siyasi m\u0259nas\u0131 da var: Bu fiqur, \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n bir-birind\u0259n ayr\u0131 qalm\u0131\u015f kateqoriyalar\u0131n, b\u00fct\u00f6vl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rini olmasa bel\u0259, \u0259n az\u0131ndan uzla\u015fmalar\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn q\u0131ld\u0131. \u0130ndiy\u0259 q\u0259d\u0259r q\u00fcsursuz (<em>par excellence<\/em>) intelektual \u0259vv\u0259lc\u0259 yazar olurdu: \u00dcmumb\u0259\u015f\u0259ri bir \u015f\u00fcur, azad bir \u00f6zn\u0259 olaraq yazar-intelektual, d\u00f6vl\u0259tin ya da s\u0259rmay\u0259nin xidm\u0259tind\u0259ki <em>s\u0259lahiyy\u0259tli orqanlardan <\/em>ba\u015fqa bir \u015fey olmayan intelektuallar\u0131n (m\u00fch\u0259ndisl\u0259r, hakiml\u0259r, professorlar) tam \u0259ksi bir m\u00f6vqed\u0259 yer tuturdu.<\/p>\n<p>H\u0259r f\u0259rdin \u00f6z spesifik f\u0259aliyy\u0259ti, siyasil\u0259\u015fm\u0259sinin \u0259sas\u0131 oldu\u011fundan b\u0259ri, intelektual olman\u0131n m\u00fcq\u0259dd\u0259sl\u0259\u015fdirici i\u015far\u0259sini formala\u015fd\u0131ran <em>yaz\u0131 <\/em>e\u015fiyi ortadan qalxm\u0131\u015f v\u0259 bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 f\u0259rqli bilgi formalar\u0131 v\u0259 bir siyasil\u0259\u015fm\u0259 m\u0259rk\u0259zind\u0259n ba\u015fqa birin\u0259 enin\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259r qurma imkan\u0131 ortaya \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r. Hakiml\u0259r, psixiyatrlar, h\u0259kiml\u0259r, sosial xidm\u0259t i\u015f\u00e7il\u0259ri, labarotoriya texnikl\u0259ri v\u0259 sosioloqlar, art\u0131q h\u0259m \u00f6z sah\u0259l\u0259rind\u0259, h\u0259m d\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 d\u0259yi\u015fim v\u0259 d\u0259st\u0259k yolu il\u0259 qlobal bir prosesd\u0259 intelektuallar\u0131n siyasil\u0259\u015fm\u0259si prosesind\u0259 i\u015ftirak ed\u0259 bil\u0259c\u0259k m\u00f6vqed\u0259dirl\u0259r. Yazar toplumun \u0259n sevimli \u015f\u0259xsi m\u00f6vqeyini itirm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fk\u0259n, universitetin v\u0259 akademisyan\u0131n, \u0259sas \u00fcns\u00fcrl\u0259r kimi olmasa bel\u0259, \u0259n az\u0131ndan \u201cqar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u00f6t\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u0259r\u201d, imtiyazl\u0131 k\u0259si\u015fm\u0259 n\u00f6qt\u0259l\u0259ri olaraq nec\u0259 ortaya \u00e7\u0131xd\u0131qlar\u0131n\u0131 m\u0259hz bu proses b\u00fct\u00fcn a\u00e7\u0131ql\u0131\u011f\u0131 il\u0259 s\u0259rgil\u0259m\u0259kd\u0259dir. Universitetl\u0259r il\u0259 t\u0259hsilin siyasi bax\u0131mdan son d\u0259r\u0259c\u0259 h\u0259ssas b\u00f6lg\u0259l\u0259r\u0259 \u00e7evrilm\u0259l\u0259rinin s\u0259b\u0259bi \u015f\u00fcbh\u0259siz budur. \u00dcst\u0259lik universitetl\u0259rin krizisi olaraq adland\u0131r\u0131lan \u015fey d\u0259 bir iqtidar itkisi olaraq deyil; tam t\u0259rsin\u0259, praktik olaraq ham\u0131s\u0131 universitetd\u0259n \u00e7\u0131xan v\u0259 ona g\u00f6nd\u0259rm\u0259 ed\u0259n \u00e7ox f\u0259rqli intelektuallar aras\u0131nda iqtidar\u0131n t\u0259sirl\u0259rinin \u00e7oxalmas\u0131 v\u0259 g\u00fccl\u0259nm\u0259si kimi yorumlana bil\u0259r. {\u2026}<\/p>\n<p>M\u0259nd\u0259n soru\u015fsan\u0131z, \u201cspesifik\u201d intelektual fiquru \u0130kinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259si`nd\u0259n sonra formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. \u00dcmumb\u0259\u015f\u0259ri intelektual il\u0259 spesifik intelektual aras\u0131ndak\u0131 ke\u00e7i\u015f n\u00f6qt\u0259sini t\u0259msil ed\u0259n d\u0259 h\u0259r halda atom fiziki idi (T\u0259k bir s\u00f6zl\u0259, daha do\u011frusu t\u0259k bir adla: Oppenheimer). Atom fiziki elmi bilgi v\u0259 qurumlarla birba\u015fa v\u0259 yerli \u0259laq\u0259l\u0259r\u0259 sahib oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 m\u00fcdaxil\u0259 ed\u0259 bilirdi; ancaq, nuklear t\u0259hdidin b\u00fct\u00fcn insan irqin\u0259 v\u0259 d\u00fcnyan\u0131n q\u0259d\u0259rin\u0259 t\u0259sirind\u0259n bu yana, atom fizikinin s\u00f6yl\u0259mi eyni zamanda \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri olan\u0131n s\u00f6yl\u0259mi d\u0259 ola bilirdi. Atom alimi, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 maraqland\u0131ran bu etiraz\u0131n k\u00f6lg\u0259sin\u0259 s\u0131\u011f\u0131naraq, bilginin nizam\u0131ndak\u0131 \u00f6z spesifik m\u00f6vqeyini i\u015f\u0259 daxil etdi. Bel\u0259likl\u0259 intelektual, z\u0259nn edir\u0259m ilk d\u0259f\u0259, ortaya qoydu\u011fu \u00fcmumi s\u00f6yl\u0259min\u0259 g\u00f6r\u0259 deyil; \u00f6z n\u0259zar\u0259tind\u0259 saxlad\u0131\u011f\u0131 bilgi say\u0259sind\u0259 siyasi iqtidarlar\u0131n onun izind\u0259 olduqlar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc: M\u0259hz intelektual tam bu s\u0259viyy\u0259d\u0259 siyasi bir t\u0259hdid\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdi. {\u2026}<\/p>\n<p>On doqquzuncu y\u00fczild\u0259 v\u0259 iyiriminci y\u00fczilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 t\u0259sirli olan \u201c\u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri\u201d intelektual\u0131n \u0259sas\u0259n spesifik mahiyy\u0259tli bir tarixi fiqurdan t\u00f6r\u0259diyini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259yimiz \u0259lb\u0259tt\u0259 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu, z\u0259nginliyin iqtidar\u0131, despotizmi, sui-istifad\u0259si v\u0259 t\u0259k\u0259bb\u00fcr\u00fcn\u0259 qar\u015f\u0131 \u0259dal\u0259tin \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259riliyini v\u0259 ideal bir qanunun b\u0259rab\u0259rliyini qoyan \u0259dal\u0259t adam\u0131, h\u00fcquq adam\u0131d\u0131r. On s\u0259kkizinci y\u00fczilin b\u00f6y\u00fck siyasi m\u00fcbariz\u0259l\u0259ri qanun, h\u00fcquq, anayasa, a\u011f\u0131lda v\u0259 t\u0259bi\u0259td\u0259 adil olan, \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri miqyasda etibarl\u0131 ola bil\u0259c\u0259k v\u0259 olmas\u0131 g\u0259r\u0259k\u0259n \u015feyl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn edilmi\u015fdi. Bu g\u00fcn \u201cintelektual\u201d (s\u00f6z\u00fcn sosioloji deyil, siyasi m\u0259nas\u0131nda intelektual\u0131 q\u0259sd edir\u0259m, y\u0259ni bilgisini, m\u00fct\u0259x\u0259ssisliyini v\u0259 h\u0259qiq\u0259tl\u0259 \u0259laq\u0259sini siyasi m\u00fcbariz\u0259d\u0259 istifad\u0259 ed\u0259n \u015f\u0259xs) dediyimiz \u015fey, m\u0259nc\u0259, huquq\u00e7unun ya da h\u0259r halda adil bir qanunun \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259riliyini ir\u0259li s\u00fcr\u0259n, h\u0259tta daha sonra bunu, h\u00fcququ i\u015f olaraq g\u00f6r\u0259nl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 ed\u0259n \u015f\u0259xsd\u0259n (bu tip intelektuallar\u0131n prototipi Fransa`da Voltaire`dir) meydana g\u0259lmi\u015fdir. \u201c\u00dcmumb\u0259\u015f\u0259ri\u201d intelektual\u0131n m\u0259nb\u0259yi is\u0259 tamamil\u0259 ba\u015fqa bir fiqur, y\u0259ni h\u00fcquq\u00e7u deyil; alim-m\u00fct\u0259x\u0259ssisdir. {\u2026}<\/p>\n<p>\u0130ndi is\u0259 daha inc\u0259 detallara qay\u0131daq. Bizim d\u00f6vr c\u0259miyy\u0259tind\u0259 texniki-elmi yap\u0131lar\u0131n inki\u015faf\u0131yla birlikd\u0259, spesifik intelektual\u0131n son on-iyirmi ild\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t qazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 eyni zamanda bu prosesin 1960-c\u0131 ill\u0259rd\u0259n b\u0259ri s\u00fcr\u0259tl\u0259ndiyini q\u0259bul ed\u0259k. Haz\u0131rda spesifik intelektual m\u00fc\u0259yy\u0259n \u0259ng\u0259ll\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fir v\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131-qar\u015f\u0131ya g\u0259lir. Konyektural m\u00fccadil\u0259 m\u00fcst\u0259visind\u0259 qalma, m\u00fc\u0259yy\u0259n sektorlarla m\u0259hdud t\u0259l\u0259bl\u0259ri a\u015fa bilm\u0259m\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259si. Bu yerli m\u00fccadil\u0259l\u0259r\u0259 n\u0259zar\u0259t ed\u0259n siyasi partiyalar ya da ittifaq aparatlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n manipulyasiya edilm\u0259yi \u0259ng\u0259ll\u0259y\u0259 bilm\u0259m\u0259 riski. H\u0259r \u015fey bir t\u0259r\u0259f\u0259, qlobal bir strategiyan\u0131n ya da xarici d\u0259st\u0259yin olmamas\u0131 s\u0259b\u0259bil\u0259 bu m\u00fccadil\u0259l\u0259ri inki\u015faf etdir\u0259 bilm\u0259m\u0259 riski; yen\u0259, he\u00e7 kim t\u0259r\u0259find\u0259n izl\u0259nm\u0259m\u0259 ya da ancaq \u00e7ox m\u0259hdud qruplar t\u0259r\u0259find\u0259n izl\u0259nm\u0259 riski. Haz\u0131rda bunun bir n\u00fcmun\u0259sini Fransa`da g\u00f6r\u0259 bil\u0259rik. H\u0259bsxanalar, c\u0259zaland\u0131rma sistemi ve polis-m\u0259hk\u0259m\u0259 sistemi \u0259traf\u0131ndak\u0131 m\u00fccadil\u0259, \u201cf\u0259rqli-f\u0259rqli k\u0259siml\u0259r\u201dd\u0259, sosial xidm\u0259t i\u015f\u00e7il\u0259ri v\u0259 k\u00f6hn\u0259 m\u0259hkumlar aras\u0131nda inki\u015faf etdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn, getdikc\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc inki\u015faf etdirm\u0259sini t\u0259min ed\u0259c\u0259k g\u00fccl\u0259rd\u0259n qopmu\u015fdur. N\u0259tic\u0259d\u0259 bu m\u00fccadil\u0259, cinay\u0259t\u0259 meyilli bir \u015f\u0259xsi eyni anda h\u0259m m\u0259sum bir qurban, h\u0259m d\u0259 tam bir asi, c\u0259miyy\u0259tin qurbanl\u0131q qoyunu, g\u0259l\u0259c\u0259k inqilablar\u0131n g\u0259nc qurdu hal\u0131na g\u0259tir\u0259n b\u00fct\u00fcn bir sad\u0259, arxaik ideologiya t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259sir\u0259 m\u0259ruz qalmaqdan xilas ola bilm\u0259mi\u015fdir. On doqquzuncu y\u00fczil sonunun anarxist m\u00f6vzular\u0131na bu qay\u0131d\u0131\u015f ancaq bu g\u00fcnki strategiyalar\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u0259\u015fdirilm\u0259m\u0259siyl\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015fdur. N\u0259tic\u0259 etibaril\u0259 ancaq bir ne\u00e7\u0259 ki\u00e7ik qrup t\u0259r\u0259find\u0259n hiss edil\u0259n bu monoton, lirik \u015f\u0259rqi il\u0259 onu etibarl\u0131 bir siyasi d\u0259y\u0259r olaraq q\u0259bul etm\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yet\u0259ri q\u0259d\u0259r s\u0259b\u0259bi olan, ancaq eyni zamanda \u2013 diqq\u0259tl\u0259 inki\u015faf etdirilmi\u015f cinay\u0259tkar qorxusundna dolay\u0131 \u2013 m\u0259hk\u0259m\u0259 v\u0259 polis aparatlar\u0131n\u0131n m\u00fchafiz\u0259 edilm\u0259sini, daha do\u011frusu g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259sini q\u0259bul ed\u0259n k\u00fctl\u0259l\u0259r aras\u0131nda d\u0259rin bir q\u0131r\u0131lma ya\u015fanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>M\u0259n\u0259 el\u0259 g\u0259lir ki biz indi, spesifik intelektual\u0131n i\u015fl\u0259vinin yenid\u0259n d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilm\u0259sinin g\u0259r\u0259kdiyi bir n\u00f6qt\u0259d\u0259yik. B\u0259zi k\u0259siml\u0259rin b\u00f6y\u00fck \u201c\u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri\u201d intelektuallara qar\u015f\u0131 hiss etdiyi nostalgiyaya baxmayaraq (\u201cbir f\u0259ls\u0259f\u0259y\u0259, bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 ehtiyac\u0131m\u0131z var\u201d deyirl\u0259r) spesifik intelektualdan imtina edilm\u0259m\u0259ldir. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn, psixiyatiyada \u0259la\u0259 edil\u0259n \u0259h\u0259miyy\u0259tli n\u0259tic\u0259l\u0259ri inc\u0259l\u0259m\u0259k kifay\u0259tdir: Bu n\u0259tic\u0259l\u0259r, yerli, spesifik m\u00fcbariz\u0259l\u0259rin bir x\u0259tadan ibar\u0259t olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 \u00e7\u0131xmaza batmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcbut edir. Halbuki bir nuklear alimi, bilgisayar m\u00fct\u0259x\u0259ssisi, farmakoloq v\u0259 ba\u015fqas\u0131 olaraq spesifik intelektual\u0131n rolunun, ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z \u00f6hd\u0259sin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qald\u0131\u011f\u0131 siyasi m\u0259suliyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 getdikc\u0259 daha \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir hala g\u0259lm\u0259si g\u0259r\u0259kdiyi bel\u0259 deyil\u0259 bil\u0259r. Spesifik intelektual\u0131, d\u00f6vl\u0259tin ya da s\u0259rmay\u0259nin m\u0259nf\u0259\u0259tl\u0259rin\u0259 xidm\u0259t etdiyi (bu do\u011frudur, ancaq eyni zamanda \u00f6z\u00fcn\u00fcn tutdu\u011fu stratejik m\u00f6vqeyi d\u0259 g\u00f6st\u0259rir), ya da yen\u0259, elmi bir ideologiyan\u0131n propoqandas\u0131n\u0131 etdiyi (bu h\u0259r zaman do\u011fru deyildir v\u0259 \u0259sas olan m\u0259qamla, y\u0259ni do\u011fru s\u00f6yl\u0259ml\u0259r\u0259 xas t\u0259sirl\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259 edildiyind\u0259 ikinci d\u0259r\u0259c\u0259li \u0259h\u0259miyy\u0259td\u0259 bir hadis\u0259 olaraq qal\u0131r) s\u0259b\u0259bil\u0259, yerli bir bilgi il\u0259 spesifik m\u00fcnasib\u0259tind\u0259n diskvalifikasiya etm\u0259k t\u0259hl\u00fck\u0259li olacaqd\u0131r.<\/p>\n<p>Z\u0259nnimc\u0259 burada \u0259h\u0259miyy\u0259tli olan m\u0259qam, h\u0259qiq\u0259tin n\u0259 iqtidar\u0131n xaricind\u0259, n\u0259 d\u0259 iqtidardan m\u0259hrum bir \u015fey oldu\u011fudur: Tarixini v\u0259 i\u015fl\u0259vini daha \u0259trafl\u0131 olaraq t\u0259dqiqi etm\u0259nin faydal\u0131 olaca\u011f\u0131 bir mitin \u0259ksin\u0259, h\u0259qiq\u0259t azad ruhlar\u0131n m\u00fckafat\u0131 v\u0259 uzun yaln\u0131zl\u0131qlar\u0131n u\u015fa\u011f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kimi, \u00f6zl\u0259rini azad q\u0131lm\u0131\u015f olanlar\u0131n da imtiyaz\u0131 da deyildir. H\u0259qiq\u0259t bu d\u00fcnyaya aid olan bir \u015feydir: H\u0259qiq\u0259t \u00e7oxlu m\u0259cburetm\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 ortaya \u00e7\u0131xar. V\u0259 daimi iqtidar t\u0259sirl\u0259ri yarad\u0131r. h\u0259r toplumun \u00f6z h\u0259qiq\u0259t rejimi, \u00f6z \u00fcmumi h\u0259qiq\u0259t siyas\u0259ti vard\u0131r: Y\u0259ni h\u0259r toplumun do\u011fru q\u0259bul etdiyi v\u0259 do\u011fru olaraq t\u0259dav\u00fcl\u0259 \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yl\u0259m n\u00f6vl\u0259ri; do\u011fru ifad\u0259l\u0259ri s\u0259hv ifad\u0259l\u0259rd\u0259n f\u0259rql\u0259ndirm\u0259y\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n mexanizml\u0259r v\u0259 m\u0259qamlar il\u0259 do\u011fru v\u0259 s\u0259hvin t\u0259sdiq edilm\u0259 yollar, h\u0259qiq\u0259tin \u0259ld\u0259 edilm\u0259sind\u0259 t\u0259rcih edil\u0259n texnikalar il\u0259 prosedurlar; do\u011fru q\u0259bul edil\u0259nl\u0259ri dem\u0259kl\u0259 m\u0259sul \u015f\u0259xsl\u0259rin statusu.<\/p>\n<p>Bizimki kimi c\u0259miyy\u0259tl\u0259rd\u0259, h\u0259qiq\u0259tin \u201ciqtisadi politikas\u0131\u201d be\u015f \u0259h\u0259miyy\u0259tli x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir. \u201cH\u0259qiq\u0259t\u201d, elmi s\u00f6yl\u0259m formas\u0131n\u0131n v\u0259 bu s\u00f6yl\u0259mi istehsal ed\u0259n qurumlar\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 ortaya \u00e7\u0131xar; h\u0259qiq\u0259t, davaml\u0131 iqtisadi v\u0259 siyasi t\u0259\u015fviq alt\u0131ndad\u0131r (siyasi iqtidar q\u0259d\u0259r iqtisadi istehsal \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 h\u0259qiq\u0259t ehtiyac\u0131); h\u0259qiq\u0259t, f\u0259rqli formalarda, \u00e7ox geni\u015f miqyasl\u0131 bir paylanman\u0131n v\u0259 istehlak\u0131n n\u0259sn\u0259sidir (b\u0259zi m\u00fctl\u0259q m\u0259hdudla\u015fd\u0131rmalara baxmayaraq, ictimai yap\u0131da nisbi geni\u015f bir yer tutan t\u0259hsil v\u0259 informasiya aparatlar\u0131n\u0131n i\u00e7ind\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t edir); h\u0259qiq\u0259t, b\u0259zi b\u00f6y\u00fck siyasi v\u0259 iqtisadi aparat\u0131n (universitet, ordu, yaz\u0131, media) yegan\u0259 olmasa da hakim\/dominant n\u0259zar\u0259tind\u0259 istehsal edilib \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131r; n\u0259hay\u0259t h\u0259qiq\u0259t, b\u00fct\u00fcn bir siyasi m\u00fcbahis\u0259ni v\u0259 ictimai m\u00fcnaqi\u015f\u0259ni (\u201cideoloji\u201d m\u00fcbariz\u0259l\u0259r) maraqland\u0131ran bir problemdir.<\/p>\n<p>M\u0259nc\u0259 haz\u0131rda intelektual\u0131n n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmas\u0131 g\u0259r\u0259k\u0259n x\u00fcsusiyy\u0259ti, \u201c\u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri d\u0259y\u0259rl\u0259rin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131\u201d olmas\u0131 deyildir. \u0130ntelektual spesifik bir m\u00f6vqe tutan \u015f\u0259xsdir; lakin bizimki kimi bir toplumda bu spesifiklik bir h\u0259qiq\u0259t aparat\u0131n\u0131n \u00fcmumi i\u015fl\u0259yi\u015fi il\u0259 \u0259laq\u0259lidir. Ba\u015fqa bir ifad\u0259yl\u0259, intelektual\u0131n \u00fc\u00e7 y\u00f6nl\u00fc bir spesifikli\u011fi vard\u0131r: \u00d6z sinfi m\u00f6vqeyinin (kapitalizmin xidm\u0259tind\u0259ki ki\u00e7ik burjua ya da proletaryan\u0131n \u201corqanik\u201d intelektual\u0131 olaraq) spesifikliyi; bir intelektual olaraq v\u0259ziyy\u0259ti il\u0259 (t\u0259dqiqat sah\u0259si, laboratoriyadak\u0131 yeri, universitet, x\u0259st\u0259xana, v\u0259 ba\u015fqa tabe oldu\u011fu ya da \u00fcsyan etdiyi siyasi v\u0259 iqtisadi t\u0259l\u0259bl\u0259r) \u0259laq\u0259li formada ya\u015fam v\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259 \u015f\u0259rtl\u0259rinin spesifikliyi; n\u0259hay\u0259t, toplumumuzdak\u0131 h\u0259qiq\u0259t siyas\u0259tinin spesifikliyi.<\/p>\n<p>M\u0259hz bu son t\u0259siri diqq\u0259t\u0259 ald\u011f\u0131m\u0131zda, intelektual\u0131n m\u00f6vqeyi \u00fcmumi bir m\u0259na qazana bil\u0259r v\u0259 onun yerli, spesifik m\u00fcbariz\u0259l\u0259ri sad\u0259c\u0259 i\u015f ya da sektorla m\u0259hdudla\u015fmayan t\u0259sirl\u0259r v\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259r do\u011fura bil\u0259r. \u0130ntelektual, c\u0259miyy\u0259timizin yap\u0131s\u0131 v\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259si bax\u0131m\u0131ndan vaz ke\u00e7ilm\u0259si m\u00fcmk\u00fcn olmayan bir yer\u0259 sahib olan bu \u00fcmumi h\u0259qiq\u0259t rejimi m\u00fcst\u0259visind\u0259 t\u0259sirli ola bil\u0259r v\u0259 m\u00fcbariz\u0259sini davam etdir\u0259 bil\u0259r. Y\u0259ni, \u201ch\u0259qiq\u0259t u\u011fruna\u201d, \u0259n az\u0131ndan \u201ch\u0259qiq\u0259t \u0259traf\u0131nda\u201d apar\u0131lan bir m\u00fcbariz\u0259 vard\u0131r. Yen\u0259 qeydi edim ki, buradak\u0131 \u201ch\u0259qiq\u0259t\u201d, k\u0259\u015ff edil\u0259c\u0259k v\u0259 q\u0259bul edil\u0259c\u0259k h\u0259qiq\u0259tl\u0259r b\u00fct\u00fcn\u00fc deyil, do\u011fru il\u0259 yanl\u0131\u015f\u0131n bir-birl\u0259rind\u0259n ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 v\u0259 do\u011fruya b\u0259zi spesifik iqtidar t\u0259sirl\u0259rinin y\u00fckl\u0259ndiyi qaydalar toplusudur. Y\u0259ni b\u0259hs olunan, h\u0259qiq\u0259t \u201cnamin\u0259\u201d apar\u0131lan bir m\u00fcbariz\u0259 deyil; h\u0259qiq\u0259tin statusu il\u0259 oynad\u0131\u011f\u0131 siyasi v\u0259 iqtisadi rolla ba\u011fl\u0131 olan olan bir m\u00fcbariz\u0259dir. Dem\u0259k ki burada, intelektuallar\u0131n siyasi probleml\u0259rini \u201celm\/ideologiya\u201d terminl\u0259riyl\u0259 deyil; \u201ch\u0259qiq\u0259t\/iqtidar\u201d terminl\u0259ri il\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259yimiz g\u0259r\u0259klidir. Dolay\u0131s\u0131 il\u0259, intelektuallar\u0131n pe\u015f\u0259karla\u015fmas\u0131 v\u0259 intelektual \u0259m\u0259k il\u0259 qol \u0259m\u0259yi aras\u0131ndak\u0131 ayr\u0131l\u0131q m\u00f6vzular\u0131 da yeni bir t\u0259rzd\u0259 \u0259l\u0259 al\u0131na bil\u0259r.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn dan\u0131\u015fd\u0131qlar\u0131m\u0131z son d\u0259r\u0259c\u0259 qar\u0131\u015f\u0131q v\u0259 qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259n g\u00f6r\u00fcn\u0259 bil\u0259r. H\u0259qiq\u0259t\u0259n qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259n v\u0259 m\u0259nim burada dedikl\u0259rim \u0259vv\u0259lc\u0259 bir hipotez kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilm\u0259lidir. Ancaq qar\u0131\u015f\u0131ql\u0131\u011f\u0131 bir az da olsa azaltmaq \u00fc\u00e7\u00fcn, bir ne\u00e7\u0259 \u201ct\u0259klif\u201d (m\u00fctl\u0259q iddialar deyil, sad\u0259c\u0259 daha \u00e7ox yoxlan\u0131l\u0131b d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilm\u0259si g\u0259r\u0259kli b\u0259zi f\u0259rziyy\u0259l\u0259r) iddia etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m:<\/p>\n<ul>\n<li>\u201cH\u0259qiq\u0259t\u201d, ifad\u0259l\u0259rin istehsal\u0131, t\u0259nziml\u0259nm\u0259si, payla\u015f\u0131m\u0131, t\u0259dav\u00fcl\u00fc v\u0259 i\u015fl\u0259yi\u015fi \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259nziml\u0259nmi\u015f bir prosedurlar b\u00fct\u00fcn\u00fc olaraq anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n<li>\u201cH\u0259qiq\u0259t\u201d; \u00f6z\u00fcn\u00fc istehsal ed\u0259n v\u0259 d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259n iqtidar sisteml\u0259ri il\u0259 v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn meydana g\u0259tirdiyi v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc yayan iqtidar t\u0259sirl\u0259ril\u0259 d\u00f6vri bir m\u00fcnasib\u0259t i\u00e7ind\u0259dir: H\u0259qiq\u0259t rejimi\u201d.<\/li>\n<li>Bu rejim sad\u0259c\u0259 ideoloji ya da \u00fcst-yap\u0131sal deyildir; kapitalizmin ortaya \u00e7\u0131xmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf\u0131n\u0131n bir \u015f\u0259rti idi. \u00dcst\u0259lik, m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r olaqla birlikd\u0259, sosialist \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 (Bu yerd\u0259, haqq\u0131nda \u00e7ox az m\u0259lumat\u0131m olan \u00c7in n\u00fcmun\u0259sini k\u0259nara qoyuram) q\u00fcvv\u0259d\u0259 olan rejim d\u0259 budur.<\/li>\n<li>\u0130ntelektual \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259m\u0259l siyasi problem, elml\u0259 \u0259laq\u0259li olan ideoloji m\u0259zmunlar\u0131 t\u0259nqid etm\u0259k ya da \u00f6z elm praktikas\u0131na do\u011fru bir ideologiyan\u0131n m\u00fc\u015fayi\u0259t etm\u0259sini t\u0259min etm\u0259k deyil; yeni bir h\u0259qiq\u0259t siyas\u0259ti meydana g\u0259tirm\u0259yin m\u00fcmk\u00fcn olub olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilm\u0259kdir. Problem insanlar\u0131n \u015f\u00fcurunu ya da zehinl\u0259rind\u0259 olan\u0131 deyil; h\u0259qiq\u0259ti istehsal ed\u0259n siyasi, iqtisadi v\u0259 qurumsal\/t\u0259\u015fkilati rejimi d\u0259yi\u015fdirm\u0259kdir.<\/li>\n<li>B\u0259hs olunan, h\u0259qiq\u0259ti h\u0259r c\u00fcr iqtidar sistemind\u0259n xilas etm\u0259k deyil (h\u0259qiq\u0259tin \u00f6z\u00fcn\u00fc zat\u0259n iqtidar oldu\u011funa g\u00f6r\u0259, bir aldanmadan ba\u015fqa \u015fey deyil bu); h\u0259qiq\u0259tin g\u00fcc\u00fcn\u00fc haz\u0131rda i\u00e7ind\u0259 t\u0259sirli oldu\u011fu ictimai, iqtisadi v\u0259 k\u00fclt\u00fcr\u0259l hegemoniya formalar\u0131ndan xilas etm\u0259kdir. {\u2026}<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>T\u0259rc\u00fcm\u0259<\/strong><strong>: <\/strong><strong>Da\u015fd\u0259mir Mahmandarov<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cSol\u201d intelektual uzun bir m\u00fcdd\u0259t h\u0259qiq\u0259t il\u0259 \u0259dal\u0259tin \u0259f\u0259ndisi olma bacar\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259n biri kimi dan\u0131\u015fm\u0131\u015f v\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1959,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"audio","meta":{"content-type":"","_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1,27,3,28,6,9,45],"tags":[58,57,53,32],"class_list":["post-674","post","type-post","status-publish","format-audio","has-post-thumbnail","hentry","category-diger","category-felsefe","category-secilenler","category-siyaset","category-sosiologiya","category-tarix","category-tercume","tag-felsefe","tag-siyaset","tag-sosiologiya","tag-tarix","post_format-post-format-audio"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/674","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=674"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/674\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1960,"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/674\/revisions\/1960"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1959"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=674"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=674"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=674"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}