{"id":1778,"date":"2025-07-30T13:35:17","date_gmt":"2025-07-30T13:35:17","guid":{"rendered":"https:\/\/cogito.az\/?p=1778"},"modified":"2025-07-30T13:35:20","modified_gmt":"2025-07-30T13:35:20","slug":"olumcul-bir-duygu-olaraq-esq","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/2025\/07\/30\/olumcul-bir-duygu-olaraq-esq\/","title":{"rendered":"\u00d6l\u00fcmc\u00fcl Bir Duy\u011fu Olaraq E\u015fq"},"content":{"rendered":"\n<pre class=\"wp-block-verse\">Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n a\u015fk\u0131yla ba\u015fl\u0131yor hayat\u0131m\u0131z<br><br>Yaprakla ya\u011fmurun a\u015fk\u0131 mesela<br><br>Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n a\u015fk\u0131yla ba\u015fl\u0131yor hayat\u0131m\u0131z<br><br>Bak\u0131p ba\u015fkas\u0131n\u0131n ba\u015fkayla kurdu\u011fu ba\u011flant\u0131ya<br><br>A\u015fka dair diyoruz ilk an\u0131 bu olmal\u0131.<br><br>.........................................................<br><br>\u0130smet \u00d6zel<\/pre>\n\n\n<p>\u0130nsan h\u0259r \u015feyi t\u0259qlid \u0259sas\u0131nda \u00f6yr\u0259n\u0259n bir varl\u0131qd\u0131r. Aristoteles insan\u0131 dig\u0259r canl\u0131lardan bu x\u00fcsusiyy\u0259ti il\u0259 f\u0259rql\u0259ndirmi\u015fdi. \u0130nsan t\u0259qlid ed\u0259 bil\u0259n, ba\u015fqalar\u0131n\u0131 kopyalaya bil\u0259n bir varl\u0131qd\u0131r. Bu \u015f\u0259kild\u0259 insanlar aras\u0131na qar\u0131\u015f\u0131r, onlar\u0131 \u00f6y\u0259nir v\u0259 onlardan biri olur. Dili, davran\u0131\u015flar\u0131, ya\u015famay\u0131 v\u0259 \u00f6lm\u0259yi ancaq ba\u015fqalar\u0131ndan \u00f6yr\u0259nir. Duy\u011fular\u0131n\u0131, reaksiyalar\u0131n\u0131 v\u0259 dig\u0259r \u015feyl\u0259rin ham\u0131s\u0131n\u0131, \u00f6z\u00fcn\u0259xas oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fc n\u0259 varsa ham\u0131s\u0131n\u0131 ba\u015fqalar\u0131n\u0131 t\u0259qlid ed\u0259r\u0259k \u00f6yr\u0259nmi\u015fdir. Bu aristoteles`d\u0259 mimesis olaraq adlan\u0131r. Daha sonra rene girard bu adla mimetik arzu n\u0259z\u0259riyy\u0259si formala\u015fd\u0131rd\u0131. Bu n\u0259z\u0259riyy\u0259ni psixologiyadan atropologiyaya, etnoqrafiyadan \u0259d\u0259biyyat t\u0259nqidin\u0259 q\u0259d\u0259r b\u00fct\u00fcn m\u0259tnl\u0259r\u0259 v\u0259 k\u00fclt\u00fcr\u0259l formlara t\u0259tbiq edir. <em>Mensonge romantique et v\u00e9rit\u00e9 romanesque<\/em><em> (Romantik yalan ve romansal hakikat)<\/em> kitab\u0131nda e\u015fq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259n romanlar \u00fcz\u0259rind\u0259n m\u0259hz bu n\u0259z\u0259riyy\u0259 il\u0259 oxuyur. Burada t\u0259qlid \u00f6n\u0259mli bir a\u00e7ars\u00f6zd\u00fcr. Bununla yana\u015f\u0131 t\u0259qlidin v\u0259 bu n\u0259z\u0259riyy\u0259nin, insan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin anla\u015f\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bir a\u00e7ars\u00f6z\u0259 ya da hadis\u0259y\u0259 ehtiyac vard\u0131r. Bu da <em>ba\u015fqa<\/em>`d\u0131r. Ba\u015fqa olmadan insan olman\u0131n, t\u0259qlidin he\u00e7 bir mahiyy\u0259ti yoxdur. \u0130nsan sad\u0259c\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131 t\u0259qlid ed\u0259r\u0259k var ola bil\u0259n bir varl\u0131qd\u0131r. K\u00fclt\u00fcr d\u00fcnyas\u0131 t\u0259bi\u0259tin t\u0259qlidi \u0259sas\u0131nda formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130nsanlar ba\u015fqalar\u0131n\u0131 izl\u0259y\u0259r\u0259k, \u0259slind\u0259, t\u0259qlid ed\u0259r\u0259k insan olman\u0131n formalar\u0131n\u0131, d\u00fcnyada var-olma \u015f\u0259kill\u0259rini v\u0259 insan olman\u0131n g\u0259r\u0259klilikl\u0259rini \u00f6yr\u0259nir. T\u0259bii meyill\u0259rini ba\u015fqalar\u0131n\u0131 t\u0259qlid ed\u0259r\u0259k k\u00fclt\u00fcrl\u0259\u015fdirir, y\u0259ni, yadla\u015fd\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>E\u015fqin saf bir duy\u011fu oldu\u011fu, insan\u0131n \u0259n t\u0259bii hal\u0131 oldu\u011fu iddias\u0131 da k\u00fclt\u00fcr\u0259ldir. \u0130nsan\u0131n t\u0259bi\u0259tin\u0259 aid bilgil\u0259rinin v\u0259 iddialar\u0131n\u0131n qayna\u011f\u0131 k\u00fclt\u00fcrd\u00fcr. E\u015fq insanlar aras\u0131nda \u00fclvil\u0259\u015fdirilmi\u015f, insan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259 \u0259n d\u0259y\u0259rli duy\u011fu durumu hal\u0131na \u00e7evrilmi\u015f olan hissl\u0259rd\u0259n \u0259n m\u0259\u015fhurudur. \u0130nsanlar a\u015fiq olduqlar\u0131n\u0131, bunun s\u0131rf \u00f6zl\u0259rind\u0259n qaynaqland\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrl\u0259r. Bunun da t\u0259qlid mexanizminin, ba\u015fqalar\u0131 il\u0259 olan mimetik arzu m\u00fcnasib\u0259tinin bir n\u0259tic\u0259si oldu\u011funun f\u0259rqind\u0259 deyill\u0259r. Ba\u015fqas\u0131 olmadan a\u015fiq oluna bil\u0259c\u0259yini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259l\u0259ri insan\u0131n yadl\u0131\u011f\u0131n\u0131n x\u0259b\u0259r\u00e7isidir. Burada ba\u015fqa m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 yeni bir prizman\u0131 b\u0259x\u015f ed\u0259n dig\u0259r bir n\u0259z\u0259riyy\u0259d\u0259n b\u0259hs etm\u0259k yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259rdi. Bu bax\u0131\u015f, Hegel`in \u0259f\u0259ndi-k\u00f6l\u0259 dialektikas\u0131 fonunda inki\u015faf etdirilmi\u015f bir <em>Ba\u015fqas\u0131 <\/em>n\u0259z\u0259riyy\u0259sidir. Bu n\u0259z\u0259riyy\u0259 frans\u0131z psixoanalist Jacques Lacan t\u0259r\u0259find\u0259n inki\u015faf etdirilmi\u015fdir. E\u015fq haqq\u0131nda Lacan \u00e7ox iddial\u0131 olan bu ifad\u0259ni istifad\u0259 edir: <em>E\u015fq, sizd\u0259 olmayan bir \u015feyi, sizd\u0259n ist\u0259m\u0259y\u0259n birin\u0259 verm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmaq dem\u0259kdir<\/em>. Lacan n\u0259z\u0259riyy\u0259sind\u0259 u\u015fa\u011f\u0131n formala\u015fmas\u0131nda \u0259n \u0259h\u0259miyy\u0259tli m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n bir olan <em>ayna m\u0259rh\u0259l\u0259si<\/em>`nd\u0259 ilk olaraq bunu \u00f6yr\u0259ndiriyi vur\u011fulan\u0131r. Ba\u015fqalar\u0131 il\u0259 olan m\u00fcnasib\u0259td\u0259 u\u015faq \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcr v\u0259 bu ba\u015fqas\u0131 \u0259sas\u0131nda formala\u015f\u0131r. Mimetik arzu burada da i\u015fl\u0259yir.<\/p>\n<p>E\u015fq, \u0259vv\u0259ll\u0259r insanlara ac\u0131 ver\u0259n, onlar\u0131 \u00f6l\u00fcm\u0259 aparan, ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fm\u0259y\u0259n bir arzu olaraq g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. \u00c7\u00fcnki, b\u00fct\u00fcn klassik v\u0259 kanon m\u0259tnl\u0259r e\u015fqi bu \u015f\u0259kild\u0259 \u0259l\u0259 alm\u0131\u015flard\u0131r. Mitl\u0259r, \u0259fsan\u0259l\u0259r, na\u011f\u0131llar v\u0259 yazarl\u0131 b\u00fct\u00fcn m\u0259tnl\u0259rd\u0259 e\u015fq ac\u0131yla, i\u015fk\u0259nc\u0259yl\u0259 birlikd\u0259 ya\u015fan\u0131lan bir duy\u011fu durumu v\u0259 m\u00fcnasib\u0259t idi. Mimetik arzuyla birlikd\u0259 e\u015fq h\u0259r zaman \u00fc\u00e7 n\u0259f\u0259rlik bir duy\u011fu olmu\u015fdur. Mimetik arzu sad\u0259c\u0259 e\u015fq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259 deyil, Girard`\u0131n geni\u015fl\u0259ndirm\u0259siyl\u0259 birlikd\u0259, b\u00fct\u00fcn insan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. Bel\u0259 ki, arzulayan \u00f6zn\u0259 arzulad\u0131\u011f\u0131 n\u0259sn\u0259ni s\u0131rf o oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, r\u0259qib arzulad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn arzulay\u0131r. Y\u0259ni, burada duy\u011fu durumu s\u0131rf arzulayan subyektd\u0259n v\u0259 arzulanan n\u0259sn\u0259d\u0259n qaynaqlanm\u0131r. Bu m\u00fcnasib\u0259tin ba\u015flamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn subkeytl\u0259r aras\u0131nda r\u0259qab\u0259t olmas\u0131 g\u0259r\u0259kir. Ki, arzulayan subyekt q\u0131sqand\u0131\u011f\u0131 subyektin arzulad\u0131\u011f\u0131 n\u0259sn\u0259ni arzulayaraq onun arzusunu kopyalay\u0131r. M\u0259hz bu, <em>mimetik arzu<\/em>`dur.<\/p>\n<p>E\u015fqin davaml\u0131 olaraq \u00fcz\u00fcnt\u00fc, q\u0131sqancl\u0131q, histeri krizl\u0259ri, \u00f6l\u00fcm\u0259 aparan uzaql\u0131qlar g\u0259tirdiyini b\u00f6y\u00fck yazarlar\u0131n m\u0259tnl\u0259rind\u0259 g\u00f6rm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Anna Karenina, \u0130diot, Karamazov Qarda\u015flar, Vadid\u0259ki Zanbaq, Daisy Miller kimi m\u0259tnl\u0259rd\u0259 bunu bariz bir \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6r\u00fcr\u00fck. Bu m\u0259tnl\u0259r insan olma-hallar\u0131n\u0131 m\u00fcxt\u0259lif y\u00f6nl\u0259ri il\u0259 v\u0259 d\u0259rinl\u0259m\u0259sin\u0259 analiz edir v\u0259 bunu ifad\u0259 edirdil\u0259r. \u0130nsan v\u0259 e\u015fq haqq\u0131ndak\u0131 fikirl\u0259r onlar t\u0259r\u0259find\u0259n istehsal edilirdi. \u0130nsan\u0131n duy\u011fu durumlar\u0131 bu yazarlar t\u0259r\u0259find\u0259n psixoloqlara ehtiyac duymayacaq \u015f\u0259kild\u0259 analiz edilirdi. E\u015fqin bu \u015f\u0259kild\u0259 ya\u015fanmas\u0131 v\u0259 ifad\u0259 edilm\u0259si d\u0259 problem do\u011furmurdu. E\u015fq, kirl\u0259, ac\u0131yla birlikd\u0259 ya\u015fan\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Bu duy\u011fu durumunda, e\u015fqin d\u0259rk edilm\u0259sind\u0259, ya\u015fanmas\u0131nda b\u00f6y\u00fck d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r ba\u015f verdi. Bel\u0259 ki, insanlar ac\u0131s\u0131z, q\u0131sqancl\u0131\u011f\u0131n \u00f6l\u00fcm\u0259 s\u0259b\u0259b olmayacaq d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 az oldu\u011fu, steriliz\u0259 edilmi\u015f, \u015f\u0259ffafla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259n ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, d\u0259rinliyi olmayan bir duy\u011fuya daha do\u011frusu sad\u0259c\u0259 m\u00fcnasib\u0259t\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir. Xo\u015fb\u0259xtlik deyil\u0259n \u015feyin m\u00fctl\u0259q bir \u015f\u0259kild\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 oldu\u011funa inan\u0131lmas\u0131 il\u0259 birlikd\u0259, m\u00fc\u0259yy\u0259n \u00e7\u0259tinlikl\u0259rd\u0259n sonra \u0259ld\u0259 olunmas\u0131 laz\u0131m olan bir u\u011fur olmas\u0131 g\u0259r\u0259kdiyi y\u00f6n\u00fcnd\u0259 bir fikir ortaya \u00e7\u0131xd\u0131. E\u015fq b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n m\u0259nb\u0259yind\u0259 olmas\u0131 g\u0259r\u0259kir dey\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. Ac\u0131, ay\u0131rl\u0131q, kirin oldu\u011fu yerl\u0259r\u0259 v\u0259 duy\u011fu durumlar\u0131na art\u0131q insan etibar etmir. Tamamil\u0259 hamar, he\u00e7 bir \u00e7\u0131x\u0131nt\u0131s\u0131 olmayan, b\u00fct\u00fcn y\u00f6nl\u0259ri il\u0259 praqnozla\u015fd\u0131r\u0131la bil\u0259n bir duy\u011fu olaraq g\u00f6r\u00fcn\u00fcr e\u015fq. \u0130nsanlar onlar\u0131 yaralayacaq b\u00fct\u00fcn m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259n, var-olma \u015f\u0259kill\u0259rind\u0259n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu q\u0259d\u0259r uzaq durma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. \u00d6z h\u0259yatlar\u0131nda bunu ist\u0259m\u0259dikl\u0259ri kimi, buna \u015fahid olmaq, bunu oxumaq, izl\u0259m\u0259k d\u0259 ist\u0259mirl\u0259r. Bunun insan olma hal\u0131na, e\u015fqin ger\u00e7\u0259k t\u0259bi\u0259tin\u0259 zidd oldu\u011funu iddia edirl\u0259r. E\u015fq, insana h\u0259r zaman xo\u015fb\u0259xtlik ver\u0259n bir \u015fey olaraq d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 art\u0131q k\u00fclt\u00fcr v\u0259 iqtidar b\u00fct\u00fcn mexanizml\u0259ri il\u0259 \u015f\u0259ffaf v\u0259 yar\u0131\u011f\u0131 olmayan, ac\u0131s\u0131z bir e\u015fq yaratd\u0131lar. B\u0259lk\u0259 d\u0259 onlar\u0131 bunu yaratd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn insanlar bunu ger\u00e7\u0259k hesab edirl\u0259r art\u0131q.<\/p>\n<p>E\u015fq, steriliz\u0259 edilib, b\u00fct\u00fcn viruslar\u0131ndan t\u0259mizl\u0259nib, toksiklikd\u0259n ar\u0131nd\u0131r\u0131l\u0131b art\u0131q. \u018fslind\u0259, b\u00fct\u00fcn dig\u0259r insan duy\u011fular\u0131 v\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri d\u0259 bel\u0259dir. Kims\u0259, u\u00e7urumuna do\u011fru getdiyinin, rasional olmaqdan uzaq bir varl\u0131q oldu\u011funun, hans\u0131 t\u0259r\u0259f\u0259 qulaq qabard\u0131bsa, dig\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 kar oldu\u011funun f\u0259rqin\u0259 varmaq ist\u0259mir. H\u0259yatlar\u0131n\u0131 h\u0259r zaman d\u00fcz bir x\u0259tt\u0259, \u00e7ox zaman duy\u011fu hallar\u0131 d\u0259yi\u015fm\u0259d\u0259n, b\u00fct\u00fcn hallar\u0131na g\u00f6r\u0259 ba\u015fqalar\u0131na hesab ver\u0259r\u0259k ya\u015fama\u011f\u0131 se\u00e7irl\u0259r.<\/p>\n<p>E\u015fqin, partizanl\u0131qdan, \u015ferd\u0259n v\u0259 siyas\u0259td\u0259n uzaq oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259nl\u0259r d\u0259 h\u0259r g\u00fcnl\u0259rini yan\u0131laraq ke\u00e7irirl\u0259r. E\u015fqin ger\u00e7\u0259k t\u0259bi\u0259ti, reall\u0131\u011f\u0131 inkar, b\u00fct\u00fcn qurulu\u015flar\u0131 da\u011f\u0131tma\u011fa meyilli olmas\u0131d\u0131r. He\u00e7 bir \u015f\u0259kild\u0259 haz\u0131r nizama uymur, onu <em>deconsturucte<\/em> etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. A\u015fiqi d\u0259, m\u0259\u015fuqu da d\u0259yi\u015fdirir. Ondan ba\u015fqa bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrs\u0259, q\u0131nayanlar\u0131n q\u0131na\u011f\u0131na boyun \u0259yirs\u0259, hans\u0131sa bir r\u00fctb\u0259 v\u0259 statusa g\u00f6r\u0259 g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 gedirs\u0259, onun duy\u011fusu b\u00fct\u00fcn b\u0259d\u0259nini \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259mi\u015fdir. Oxuduqlar\u0131mdan anlad\u0131\u011f\u0131m, e\u015fq m\u00fctl\u0259q \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6ld\u00fcrm\u0259lidir. G\u00f6rd\u00fckl\u0259rimd\u0259n anlad\u0131\u011f\u0131m, insanlar he\u00e7 bir \u015f\u0259kild\u0259 yaralanmaq, b\u0259d\u0259nl\u0259rind\u0259 n\u0259yins\u0259 izini da\u015f\u0131maq ist\u0259mirl\u0259r. Dolay\u0131s\u0131yla e\u015fqin y\u0131x\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 tam olaraq m\u0259nims\u0259y\u0259 bilmir, daha \u00e7ox e\u015fq adland\u0131rd\u0131qlar\u0131 duy\u011fu durumunun \u015f\u0259ffafl\u0131\u011f\u0131na v\u0259 steriliz\u0259 edilmi\u015fliyin\u0259 s\u0131\u011f\u0131n\u0131rlar.\u00a0<\/p>\n<p>H\u0259r k\u0259s Karenina kimi a\u015fiq olmaq ist\u0259yir. Ancaq kims\u0259, onun kimi yaralanmaq, v\u0259 \u00f6l\u00fcml\u0259 e\u015fqini \u0259b\u0259dil\u0259\u015fdirm\u0259k ist\u0259mir. Ham\u0131, b\u00fct\u00fcn insan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259n sa\u011f \u00e7\u0131xmaq arzusundad\u0131r. Buna g\u00f6r\u0259 e\u015fqi partizanl\u0131qla eynil\u0259\u015fdirm\u0259yi se\u00e7dik. \u0130kisi d\u0259 qat\u0131 inanc t\u0259l\u0259b etdiyi kimi, haz\u0131r nizam\u0131 da\u011f\u0131tmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u00d6z duy\u011fusunun xaricind\u0259 diqq\u0259t\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 bir \u015fey yoxdur. Arzulad\u0131\u011f\u0131 n\u0259sn\u0259 bel\u0259 olunun \u00fc\u00e7\u00fcn ikinci d\u0259r\u0259c\u0259lidir. Karenina e\u015fqi \u00fc\u00e7\u00fcn o\u011flunu, Verinsky`d\u0259n olan q\u0131z\u0131n\u0131 v\u0259 Verinsky`l\u0259 \u00f6m\u00fcr boyu xo\u015fb\u0259xt olma\u011f\u0131 deyil, onu ilk g\u00f6rd\u00fcy\u00fc yerd\u0259 intihar etm\u0259yi se\u00e7di.<\/p>\n<p>nsan h\u0259yat\u0131 daim ba\u015fqalar\u0131 il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 quruludur. Sosialla\u015fma tam olaraq insan\u0131n dig\u0259r insanlar\u0131 izl\u0259y\u0259r\u0259k onlar kimi olma prosesidir. Bu, insan\u0131n b\u00fct\u00fcn m\u0259d\u0259ni f\u0259aliyy\u0259tinin \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edir. \u0130nsan t\u0259qlid edir, ba\u015fqalar\u0131n\u0131 n\u00fcmun\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcr v\u0259 sosialla\u015fma prosesini tamamlay\u0131r. Dil \u00f6yr\u0259nm\u0259kl\u0259 ictimai h\u0259yata qat\u0131l\u0131r v\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259 ona ayr\u0131lm\u0131\u015f yeri tutur. Dil insan h\u0259yat\u0131n\u0131n \u0259sas m\u00fc\u0259yy\u0259nedicisidir. Dil vasit\u0259sil\u0259 insan ictimail\u0259\u015fm\u0259yi, t\u0259bii d\u00fcrt\u00fcl\u0259rini m\u0259d\u0259ni formaya salma\u011f\u0131 \u00f6yr\u0259nir. E\u015fq d\u0259 bu prosesl\u0259rd\u0259n biridir. Cins\u0259llik t\u0259bii bir instinkt kimi h\u0259m heyvanlarda, h\u0259m d\u0259 insanlarda m\u00f6vcuddur. Yaln\u0131z insan\u0131n cins\u0259lliyi m\u0259d\u0259ni bir \u00f6l\u00e7\u00fc qazana bilir. Bu da erotizmdir. E\u015fq d\u0259 erotizm kimi m\u0259d\u0259ni bir anlay\u0131\u015fd\u0131r. \u00d6yr\u0259nil\u0259n v\u0259 t\u0259qlid edil\u0259n bir davran\u0131\u015f modelidir.<\/p>\n<p>E\u015fqin \u00f6yr\u0259nilmi\u015f olmas\u0131 insan\u0131n mimetik (t\u0259qlid\u00e7i) bir varl\u0131q olmas\u0131ndan qaynaqlan\u0131r. B\u00fct\u00fcn m\u0259d\u0259ni davran\u0131\u015flar ba\u015fqalar\u0131n\u0131 t\u0259qlid etm\u0259kl\u0259 \u0259ld\u0259 edildiyi \u00fc\u00e7\u00fcn sonrak\u0131 zamanlarda da ba\u015fqas\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alma m\u0259cburiyy\u0259ti yaran\u0131r. Dilin v\u0259 mimetizmin m\u00f6vcudlu\u011fu v\u0259 \u0259hat\u0259liliyi olmadan n\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t, n\u0259 d\u0259 erotizmin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259s\u0259vv\u00fcr etm\u0259k olar. Dil kimi, cins\u0259lliyin erotizm\u0259 \u00e7evrilm\u0259si kimi, e\u015fq d\u0259 m\u0259d\u0259ni v\u0259 \u00f6yr\u0259nil\u0259n bir duy\u011fu hal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Bununla yana\u015f\u0131, e\u015fqin \u00f6l\u00fcmc\u00fcl y\u00f6n\u00fc modern d\u00f6vrd\u0259 daim inkar edilir. Bu da modern d\u00fcnyan\u0131n insan\u0131n rasional bir varl\u0131q oldu\u011fu iddias\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. He\u00e7 bir sah\u0259d\u0259 insan\u0131n rasionall\u0131qdan k\u0259nar davranmas\u0131 g\u00f6zl\u0259nilmir. Partizanl\u0131q, g\u00fcc m\u0259rk\u0259zl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcqavim\u0259t, \u00f6l\u00fcmc\u00fcl e\u015fq kimi hakimiyy\u0259t \u0259leyhin\u0259 duy\u011fu v\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259r inkar edilir. Eyni zamanda modern d\u00fcnyada rasional olmayan duy\u011fu v\u0259 davran\u0131\u015flar c\u0259zaland\u0131r\u0131l\u0131r v\u0259 ya \u00fcst\u00fc \u00f6rt\u00fcl\u0259r\u0259k c\u0259miyy\u0259td\u0259n k\u0259nara at\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130nsan h\u0259yat\u0131n\u0131n mimetizm \u00fcz\u0259rind\u0259 quruldu\u011fu g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. E\u015fq d\u0259 bu mimetik mexanizm say\u0259sind\u0259 m\u00f6vcuddur. Bununla bel\u0259, modern d\u00fcnyada mimetik d\u00fcz\u0259nd\u0259 b\u00f6hran ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn e\u015fq d\u0259 bu krizisd\u0259n t\u0259sirl\u0259nir. Qurban mexanizminin olmamas\u0131, insanlar\u0131n qandan uzaqla\u015fmas\u0131 v\u0259 \u00f6l\u00fcm\u00fc xat\u0131rladan \u015feyl\u0259rin insan h\u0259yat\u0131nda h\u0259lledici yer tutmamas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n mimetik r\u0259qab\u0259t d\u0259 b\u00f6hran i\u00e7ind\u0259dir.<\/p>\n<p>Steriliz\u0259 olunmu\u015f, \u00e7irkd\u0259n t\u0259mizl\u0259nmi\u015f v\u0259 safl\u0131q m\u0259rk\u0259zli modern insan h\u0259yat\u0131 e\u015fqi d\u0259 standartla\u015fd\u0131r\u0131r. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n insanlar \u00f6zl\u0259rini v\u0259 duy\u011fular\u0131n\u0131 tan\u0131ya bilmir v\u0259 h\u0259yat\u0131 birt\u0259r\u0259fli ya\u015fay\u0131rlar. Bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 h\u0259yat\u0131n m\u0259nas\u0131 olan \u00f6l\u00fcm v\u0259 e\u015fq aras\u0131ndak\u0131 \u0259laq\u0259 qopur. Bu qopu\u015f n\u0259tic\u0259sind\u0259 is\u0259 ictimai b\u00f6hranlar meydana g\u0259lir. Mimetik r\u0259qab\u0259t mexanizminin pozulmas\u0131 s\u0259b\u0259bil\u0259 insanlararas\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r t\u0259m\u0259lsiz v\u0259 yeni formalara ke\u00e7ir. Bu da s\u0259b\u0259bsiz \u015fidd\u0259tin c\u0259miyy\u0259td\u0259 yay\u0131lmas\u0131na v\u0259 ail\u0259daxili b\u00f6hranlara s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>\u018fd\u0259biyyatda v\u0259 dig\u0259r s\u0259n\u0259t n\u00f6vl\u0259rind\u0259 art\u0131q m\u0259h\u0259bb\u0259tin q\u0259dim n\u00fcmun\u0259l\u0259ri t\u0259qdim edil\u0259nd\u0259 insanlar\u0131n zorak\u0131l\u0131\u011fa t\u0259\u015fviq edildiyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. Bu s\u0259b\u0259bl\u0259 t\u0259nqid olunur v\u0259 \u015fidd\u0259tin m\u0259nb\u0259yi kimi bu m\u0259tnl\u0259r g\u00f6st\u0259rilir. Halbuki, s\u0259b\u0259bsiz \u015fidd\u0259t mimetik r\u0259qab\u0259t sisteminin pozulmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259lidir. Bel\u0259likl\u0259, insanlar\u0131 yaralayan, h\u0259yatdan soyudan, depressiyaya salan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r e\u015fq kimi q\u0259bul edilmir. \u018fksin\u0259, daim bu c\u00fcr m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin pis v\u0259 qeyri-insani oldu\u011fu s\u00f6yl\u0259nil\u0259n bir m\u00fchitd\u0259 insanlar bundan uzaq dururlar. M\u00fcnasib\u0259t m\u0259sl\u0259h\u0259t\u00e7il\u0259ri v\u0259 psixoloqlar\u0131n t\u00f6vsiy\u0259l\u0259ri d\u0259 onlar\u0131 e\u015fqin yaralay\u0131c\u0131 v\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131na inand\u0131r\u0131r. Bu \u015f\u0259kild\u0259 e\u015fqsiz bir d\u00fcnya qurulma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n a\u015fk\u0131yla ba\u015fl\u0131yor hayat\u0131m\u0131zYaprakla ya\u011fmurun a\u015fk\u0131 meselaBa\u015fkalar\u0131n\u0131n a\u015fk\u0131yla ba\u015fl\u0131yor hayat\u0131m\u0131zBak\u0131p ba\u015fkas\u0131n\u0131n ba\u015fkayla kurdu\u011fu ba\u011flant\u0131yaA\u015fka dair diyoruz&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1779,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[31,1,29],"tags":[],"class_list":["post-1778","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-antropologiya","category-diger","category-edebiyyat"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1778","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1778"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1778\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1780,"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1778\/revisions\/1780"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1779"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1778"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1778"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1778"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}