Herodotos\u2019u ve Thukydides\u2019i ba\u015ftan sona okuyanlar parmak kald\u0131rs\u0131n. Peki, Saint-Simon\u2019u? Ya da Kardinal Retz\u2019i? Kald\u0131 ki, 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n [\u0130nsanl\u0131k G\u00fcld\u00fcr\u00fcs\u00fc<\/em> gibi] b\u00fcy\u00fck dizi romanlar\u0131 da okunmaktan \u00e7ok ad olarak bilinir. Fransa\u2019da Balzac okulda okunmaya ba\u015flan\u0131r ve dola\u015f\u0131mdaki bas\u0131mlar\u0131n say\u0131s\u0131na bak\u0131l\u0131rsa, insanlar\u0131n okuldan sonra da Balzac\u2019\u0131 okumaya devam ettikleri s\u00f6ylenebilir. Ama \u0130talya\u2019da bir kamuoyu ara\u015ft\u0131rmas\u0131 yap\u0131lacak olsa, korkar\u0131m, Balzac son s\u0131ralarda \u00e7\u0131kacakt\u0131r. \u0130talya\u2019daki Dickens tutkunlar\u0131, az say\u0131daki se\u00e7kinden olu\u015fan bir topluluktur; bu ki\u015filer bir araya geldiklerinde, tan\u0131d\u0131klar\u0131 insanlardan s\u00f6z edercesine hemen Dickens kahramanlar\u0131n\u0131 ve sahnelerini an\u0131msat\u0131rlar birbirlerine. Y\u0131llar \u00f6nce Michel Butor Amerika\u2019da ders verirken, hi\u00e7 okumad\u0131\u011f\u0131 Emile Zola \u00fczerine sorulan sorulardan usan\u0131p b\u00fct\u00fcn Rougon-Macquart dizisini okumaya karar vermi\u015f. Bu romanlar b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fcn sand\u0131\u011f\u0131ndan bamba\u015fka \u2014\u00e7ok g\u00fczel bir yaz\u0131da betimledi\u011fi ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir mitoloji ve kozmogoni soyk\u00fct\u00fc\u011f\u00fc\u2014 oldu\u011funu ke\u015ffetmi\u015f.<\/p>\n\n\n\nBu da g\u00f6steriyor ki, b\u00fcy\u00fck bir kitab\u0131 olgunluk \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zda ilk kez okumak ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir zevktir: Gen\u00e7li\u011fimizde okumu\u015f olmam\u0131za g\u00f6re farkl\u0131 \u2014ama daha b\u00fcy\u00fck ya da daha az diyemeyece\u011fimiz\u2014 bir zevk. Gen\u00e7lik, her deneyime oldu\u011fu gibi, okumaya da \u00f6zel bir tat ve \u00f6zel bir \u00f6nem y\u00fckler; olgunluk \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zda ise, bir\u00e7ok ayr\u0131nt\u0131 ve d\u00fczeyi ve ek anlamlar\u0131 fark ederiz (fark etmemiz gerekir). \u00d6yleyse, \u015fu \u00f6teki tan\u0131m\u0131 vermeyi deneyebiliriz:<\/p>\n\n\n\n
\nOkumu\u015f ve sevmi\u015f olanlar i\u00e7in zenginlik anlam\u0131na gelen, ama zevkine varabilece\u011fi daha iyi ko\u015fullarda ilk kez okuma \u015fans\u0131n\u0131 bulanlar i\u00e7in de o denli zenginlik demek olan kitaplara klasik denir.<\/em><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\nGer\u00e7ekten de gen\u00e7lik okumalar\u0131, sab\u0131rs\u0131zl\u0131k, dikkatsizlik, kullan\u0131m talimatlar\u0131 konusundaki deneyimsizlik, ya\u015fam konusundaki deneyimsizlik y\u00fcz\u00fcnden pek yararl\u0131 olmaz. Gelecekteki deneyimlere bi\u00e7im vermeleri, o deneyimler i\u00e7in birer model, \u00e7at\u0131, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma \u00f6\u011fesi, s\u0131n\u0131fland\u0131rma \u00e7er\u00e7evesi, de\u011ferler yelpazesi, g\u00fczellik paradigmas\u0131 olmalar\u0131 anlam\u0131nda bi\u00e7imlendirici (belki \u00f6nceki durumun yan\u0131 s\u0131ra bi\u00e7imlendirici de) olabilirler: Bunlar\u0131n hepsi, gen\u00e7likte okudu\u011fumuz kitaptan hemen hi\u00e7bir \u015fey hat\u0131rlamasak da i\u015flevini s\u00fcrd\u00fcren \u015feylerdir. Kitab\u0131 olgunluk \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zda yeniden okudu\u011fumuzda, art\u0131k i\u00e7sel mekanizmalar\u0131m\u0131z\u0131n bir par\u00e7as\u0131n\u0131 olu\u015fturan ve k\u00f6kenini unuttu\u011fumuz bu de\u011fi\u015fmez unsurlar\u0131 yeniden buldu\u011fumuz olur. Yap\u0131t\u0131n, yap\u0131t olarak kendini unutturma, buna kar\u015f\u0131l\u0131k tohumunu b\u0131rakma gibi \u00f6zel bir g\u00fcc\u00fc vard\u0131r. O zaman klasiklere ili\u015fkin verebilece\u011fimiz tan\u0131m \u015fu olacakt\u0131r:<\/p>\n\n\n\n
\nKlasikler, gerek unutulmazl\u0131klar\u0131yla varl\u0131klar\u0131n\u0131 duyurduklar\u0131nda, gerek kolektif ya da bireysel bilin\u00e7d\u0131\u015f\u0131 k\u0131l\u0131\u011f\u0131na b\u00fcr\u00fcn\u00fcp belle\u011fin katmanlar\u0131 aras\u0131nda gizlendiklerinde, \u00f6zel bir etki g\u00f6steren kitaplard\u0131r.<\/em><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\nBu nedenle, olgunluk \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zda, gen\u00e7li\u011fimizin en \u00f6nemli okumalar\u0131na yeniden d\u00f6nmeye ay\u0131raca\u011f\u0131m\u0131z bir zaman olmal\u0131. Kitaplar ayn\u0131 kalm\u0131\u015fsa bile (ama onlar da de\u011fi\u015fen tarihsel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda de\u011fi\u015firler), biz elbette de\u011fi\u015fmi\u015fizdir ve bu bulu\u015fma yepyeni bir olayd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Demek ki, ister \u201cokumak\u201d, ister \u201cyeniden okumak\u201d diyelim, \u00f6nemi yok. Ger\u00e7ekten de \u015f\u00f6yle diyebiliriz:<\/p>\n\n\n\n
\nBir klasi\u011fi her yeniden okuma, ilk okuma gibi bir ke\u015fif okumas\u0131d\u0131r.<\/em><\/li>\n\n\n\nBir klasi\u011fi her ilk okuma, asl\u0131nda bir yeniden okumad\u0131r.<\/em><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\nD\u00f6rt numaral\u0131 tan\u0131m, \u015funun bir sonucu olarak g\u00f6r\u00fclebilir:<\/p>\n\n\n\n
\nBir klasik, s\u00f6yleyecekleri asla t\u00fckenmeyen bir kitapt\u0131r.<\/em><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\nBuna kar\u015f\u0131l\u0131k, be\u015f numaral\u0131 tan\u0131m daha a\u00e7\u0131k bir ifadeye g\u00f6t\u00fcr\u00fcr bizi. \u015e\u00f6yle:<\/p>\n\n\n\n
\nKlasikler, bizim okumam\u0131zdan \u00f6nceki okumalar\u0131n izini \u00fczerlerinde ta\u015f\u0131yarak ve ge\u00e7tikleri k\u00fclt\u00fcr ya da k\u00fclt\u00fcrlerde (ya da daha yal\u0131n bir dille, dil ya da g\u00f6renekte) b\u0131rakt\u0131klar\u0131 izi pe\u015flerinden s\u00fcr\u00fckleyerek bize ula\u015fan kitaplard\u0131r.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\nBu, eski klasikler kadar, yeni klasikler i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Odysseia<\/em>\u2019y\u0131 okudu\u011fumda, Homeros\u2019un metnini okurum, ama ne Odysseus ser\u00fcvenlerinin \u00e7a\u011flar boyunca edinegeldi\u011fi anlamlar\u0131 unutabilirim, ne de kendime \u201cmetin bu anlamlar\u0131 \u00f6rt\u00fck olarak i\u00e7eriyor muydu, yoksa bunlar birer ekleme, \u00e7arp\u0131tma ya da suland\u0131rma m\u0131?\u201d sorusunu sormamazl\u0131k edebilirim. Kafka\u2019y\u0131 okurken, ikide bir duydu\u011fumuz, yerli yersiz kullan\u0131lan \u201ckafkaesk\u201d s\u0131fat\u0131n\u0131n ge\u00e7erlili\u011fini kabullenmekten ya da reddetmekten geri duramam. Turgenyev\u2019in Babalar ve O\u011fullar<\/em>\u2019\u0131n\u0131 ya da Dostoyevski\u2019nin Cinler<\/em>\u2019ini okudu\u011fumda, bu ki\u015filerin nas\u0131l yeni k\u0131l\u0131klara b\u00fcr\u00fcnerek bug\u00fcn de kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmekten kendimi alamam.<\/p>\n\n\n\n
Bir klasi\u011fi okuma, ona ili\u015fkin daha \u00f6nceki imgemizle ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak bizde belli bir \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k yaratmal\u0131d\u0131r. Onun i\u00e7in, b\u0131kmadan usanmadan bir \u00f6neriyi yinelemek gerek: Do\u011frudan \u00f6zg\u00fcn metinler okunmal\u0131, olabildi\u011fince ele\u015ftirel kaynak\u00e7adan, a\u00e7\u0131mlamalardan, yorumlardan uzak durulmal\u0131d\u0131r. Orta \u00f6\u011frenimin ve \u00fcniversite \u00f6\u011freniminin i\u015flevi, bir kitaptan s\u00f6z eden hi\u00e7bir kitab\u0131n, s\u00f6z konusu kitaptan daha fazlas\u0131n\u0131 s\u00f6yleyemeyece\u011fini anlamam\u0131z\u0131 sa\u011flamak olmal\u0131d\u0131r; oysa tam tersine inanmam\u0131z i\u00e7in ellerinden geleni yapmaktad\u0131rlar. De\u011ferlerin tersy\u00fcz edilmesi \u00e7ok yayg\u0131n bir durum: Buna ba\u011fl\u0131 olarak, giri\u015f yaz\u0131s\u0131, ele\u015ftirel yorumlar, kaynak\u00e7a, metnin s\u00f6ylemesi gereken ve ancak ondan daha \u00e7ok \u015fey biliyormu\u015f edas\u0131na b\u00fcr\u00fcnen arac\u0131lar olmaks\u0131z\u0131n konu\u015fmas\u0131na izin verilirse s\u00f6yleyebilece\u011fi \u015feyleri gizlemek i\u00e7in bir t\u00fcr sis perdesi gibi kullan\u0131l\u0131yor. Buradan \u015fu sonuca varabiliriz:<\/p>\n\n\n\n
\nBir klasik, s\u00fcrekli olarak kendisi hakk\u0131nda bir ele\u015ftirel s\u00f6ylemler b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc tahrik eden ama hep onlar\u0131 silkeleyip \u00fczerinden atan bir yap\u0131tt\u0131r.<\/em><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\nKlasi\u011fin, bize bilmedi\u011fimiz bir \u015feyi \u00f6\u011fretmesi gerekmez; bazen klasik yap\u0131tta, hep bildi\u011fimiz (ya da bildi\u011fimizi sand\u0131\u011f\u0131m\u0131z), ama ilk kez onun s\u00f6yledi\u011fini (ya da her durumda, \u00f6zel bir bi\u00e7imde onunla ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011funu) bilmedi\u011fimiz bir \u015feyler ke\u015ffederiz. Bu da bir k\u00f6kenin, bir ili\u015fkinin, bir aidiyetin ke\u015ffin\u00ad de her zaman oldu\u011fu gibi, b\u00fcy\u00fck bir tatmin duygusu veren bir s\u00fcrprizdir. B\u00fct\u00fcn bunlardan \u015fu t\u00fcr bir tan\u0131m \u00e7\u0131karabiliriz:<\/p>\n\n\n\n
\nKlasikler, haklar\u0131nda duyduklar\u0131m\u0131zla ne kadar bildi\u011fimize inan\u0131yorsak, ger\u00e7ekten okudu\u011fumuzda o kadar yeni, beklenmedik, benzersiz buldu\u011fumuz kitaplard\u0131r.<\/em><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\nDo\u011fal olarak bu, bir klasik, klasik olarak \u201ci\u015flev g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde,\u201d yani onu okuyanla ki\u015fisel bir ili\u015fki kurdu\u011funda olur. K\u0131v\u0131lc\u0131m \u00e7akmazsa, yapacak bir \u015fey yoktur: Klasikleri g\u00f6rev duygusu ya da sayg\u0131 nedeniyle de\u011fil, yaln\u0131zca sevgimizden \u00f6t\u00fcr\u00fc okuruz. Okul d\u0131\u015f\u0131nda: Okul, insana belli say\u0131da klasi\u011fi az \u00e7ok tan\u0131tmak zorundad\u0131r; ki\u015fi daha sonra onlar aras\u0131ndan (ya da onlar\u0131 referans alarak) \u201ckendi\u201d klasiklerini tan\u0131ma olana\u011f\u0131n\u0131 bulacakt\u0131r. Okulun g\u00f6revi, ki\u015fiye bir se\u00e7im yapmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak ara\u00e7lar\u0131 vermektir; ama as\u0131l \u00f6nemli se\u00e7imler, d\u0131\u015far\u0131da ve her t\u00fcr \u00f6\u011frenimden sonra ger\u00e7ekle\u015fen se\u00e7imlerdir.<\/p>\n\n\n\n
Ancak belli bir \u00e7\u0131kar g\u00fctmeyen okumalarda, \u201csenin\u201d kitab\u0131n h\u00e2line gelecek olan kitapla kar\u015f\u0131la\u015fabilirsin. \u00c7ok iyi bir sanat tarih\u00e7isi tan\u0131yorum, \u00e7ok okumu\u015f birisi; b\u00fct\u00fcn kitaplar aras\u0131nda, en sevdi\u011fi The Pickwick Papers<\/em> (Tuhaf Bir Ser\u00fcven<\/em>) \u00fczerinde yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f; her f\u0131rsatta Dickens\u2019in bu kitab\u0131ndan espriler aktar\u0131r, hayattaki her olayla roman\u0131n sahneleri aras\u0131nda ba\u011flant\u0131 kurar. Yava\u015f yava\u015f kendisi, evren, ger\u00e7ek felsefe, mutlak bir \u00f6zde\u015fle\u015fmeyle The Pickwick Papers<\/em> roman\u0131n\u0131n \u00e7ehresine b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu yolla, \u00e7ok y\u00fcksek ve iddial\u0131 bir klasik g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ula\u015f\u0131yoruz:<\/p>\n\n\n\n\nEski \u00e7a\u011flar\u0131n t\u0131ls\u0131mlar\u0131 gibi, evrenin e\u015fde\u011feri bi\u00e7imini alan bir kitaba klasik denir.<\/em><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\nBu tan\u0131mla, Mallarme\u2019nin d\u00fc\u015fledi\u011fi \u015fekliyle b\u00fct\u00fcnsel kitap fikrine yakla\u015f\u0131yoruz. Ama bir klasik, ayn\u0131 derecede g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kar\u015f\u0131tl\u0131k, kar\u015f\u0131 sav ili\u015fkisi de kurabilir. Jean-Jacques Rousseau\u2019nun d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc ve yapt\u0131\u011f\u0131 her \u015feyi y\u00fcrekten benimserim, ama hepsi de bende kar\u015f\u0131 konulmaz bir arzu uyand\u0131r\u0131r: Ona kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak, onu ele\u015ftirmek, onunla kavga etmek. Miza\u00e7 d\u00fczleminde ona duydu\u011fum ki\u015fisel antipati de i\u015fin bir par\u00e7as\u0131, ama bununla ilgili olarak tek yapaca\u011f\u0131m, onu okumamak olurdu, oysa Rousseau\u2019yu yazarlar\u0131m aras\u0131nda saymamazl\u0131k edemem. \u00d6yleyse, \u015f\u00f6yle diyece\u011fim:<\/p>\n\n\n\n
\n\u201cSenin\u201d klasi\u011fin, kay\u0131ts\u0131z kalamayaca\u011f\u0131n ve onunla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak, hatta onunla kar\u015f\u0131tl\u0131k i\u00e7inde kendini tan\u0131mlaman\u0131 sa\u011flayan yap\u0131tt\u0131r.<\/em><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\nNi\u00e7in \u201cklasik\u201d terimini, eski-yeni, \u00fcslup, yetki ayr\u0131m\u0131na gitmeksizin kulland\u0131\u011f\u0131ma bir a\u00e7\u0131klama getirmem gerekti\u011fi kan\u0131s\u0131nda de\u011filim. (Terimin i\u00e7erdi\u011fi b\u00fct\u00fcn bu anlamlar\u0131n tarihi i\u00e7in bkz Einaudi Ansiklopedisi<\/em>, 3. Cilt, Franco Fortini imzal\u0131 kapsaml\u0131 \u201cKlasik\u201d maddesi.) Bu yaz\u0131mda geli\u015ftirdi\u011fim bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde klasi\u011fin ay\u0131rt edici \u00f6zelli\u011fi, belki de yaln\u0131zca bir \u201cyank\u0131\u201d etkisinden ibaret: Eski yap\u0131tlar i\u00e7in ge\u00e7erli oldu\u011fu kadar \u00e7a\u011fda\u015f yap\u0131tlar i\u00e7in de ge\u00e7erli olan, ama \u015fimdiden k\u00fclt\u00fcrel s\u00fcreklilik i\u00e7inde bir yeri bulunan bir etki. \u015e\u00f6yle diyebiliriz:<\/p>\n\n\n\n\nBir klasik, \u00f6teki klasiklerden \u00f6nce gelen bir kitapt\u0131r; ama \u00f6nce \u00f6tekileri, sonra da bu kitab\u0131 okuyan ki\u015fi, hemen onun soyk\u00fct\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7indeki yerini fark eder.<\/em><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\nBu noktada, klasikleri okuma ile klasik olmayan \u00f6teki b\u00fct\u00fcn okumalar\u0131 nas\u0131l ili\u015fkilendirmek gerekti\u011fi gibi belirleyici bir sorunu daha fazla erteleyemem. \u015eu t\u00fcr sorularla ba\u011flant\u0131l\u0131 bir sorundur bu: \u201cKendi \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131 daha derinlemesine anlamam\u0131z\u0131 sa\u011flayan okumalar \u00fczerine yo\u011funla\u015fmak yerine, ni\u00e7in klasikleri okumal\u0131?\u201d ve \u201cG\u00fcncelli\u011fe ili\u015fkin yay\u0131nlar \u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131n etkisi alt\u0131ndayken, klasikleri okuyacak zaman\u0131 ve zihin rahatl\u0131\u011f\u0131n\u0131 nerede bulaca\u011f\u0131z?\u201d<\/p>\n\n\n\n
Elbette, g\u00fcnl\u00fck \u201cokuma vakti\u201dni yaln\u0131zca Lucretius, Lukianos, Montaigne, Erasmus, Quevedo, Marlowe, Y\u00f6ntem \u00dczerine Konu\u015fma<\/em>, Wilhelm Meister<\/em>, Coleridge, Ruskin, Proust ve Valery okumaya ay\u0131ran, biraz da Murasaki ya da \u0130zlanda sagalar\u0131yla oyalanan talihli bir ki\u015fi varsayabiliriz. \u00dcstelik bunu yaparken, son yay\u0131nlar \u00fczerine de\u011ferlendirme yaz\u0131lar\u0131 yazmak, akademik u\u011fra\u015f\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak kitap-yaz\u0131 yay\u0131mlamak, s\u00fcresi dolmak \u00fczere olan s\u00f6zle\u015fmenin bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda edit\u00f6rl\u00fck \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctmek zorunda olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da. Bu talihli ki\u015fi, perhizini her t\u00fcr olumsuz d\u0131\u015f etkiden korumak i\u00e7in, gazeteleri okumaktan uzak durmak, son \u00e7\u0131kan roman\u0131n ya da son sosyolojik ara\u015ft\u0131rman\u0131n ayart\u0131s\u0131na asla kendini kapt\u0131rmamak zorunda kalacakt\u0131r. B\u00f6yle kat\u0131 bir tutumun do\u011fru ve yararl\u0131 olup olmayaca\u011f\u0131na bakmak kal\u0131yor geriye. G\u00fcncellik baya\u011f\u0131 ve k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fcc\u00fc olabilir, ama gene de ileriye ya da geriye bakarken kendimizi konumland\u0131raca\u011f\u0131m\u0131z bir referans noktas\u0131d\u0131r. Klasikleri okuyabilmek i\u00e7in, onlar\u0131 \u201cnereden\u201d okumakta oldu\u011fumuzu da belirlemek gerekir, aksi takdirde gerek kitap gerek okur zamans\u0131z bir bulut i\u00e7inde yitip giderler. Demek ki, klasikleri okumadan en y\u00fcksek verimi elde eden ki\u015fi, o okuma ile bilin\u00e7li bir g\u00fcncel yay\u0131n okuma dozu aras\u0131nda denge kurabilen ki\u015fidir. Ve bu, zorunlu olarak dengeli bir i\u00e7 huzurunu gerektirmez: Sab\u0131rs\u0131z bir sinirlili\u011fin, \u201colacak i\u015f de\u011fil!\u201d dedirten bir doyumsuzlu\u011fun \u00fcr\u00fcn\u00fc de olabilir.<\/p>\n\n\n\nBelki de ideal olan\u0131, g\u00fcncelli\u011fi, odam\u0131zda bize a\u00e7\u0131k ve anla\u015f\u0131l\u0131r gelen klasikler s\u00f6ylemimizi s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrken, trafik t\u0131kan\u0131kl\u0131klar\u0131n\u0131 ve ani hava de\u011fi\u015fikliklerini fark etmemizi sa\u011flayan pencerenin d\u0131\u015f\u0131ndaki g\u00fcr\u00fclt\u00fc gibi duyumsamakt\u0131r. Ama \u00e7o\u011funluk klasiklerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131, g\u00fcncelli\u011fin \u2014s\u00f6zgelimi, sonuna kadar a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f televizyonun\u2014 ku\u015fatt\u0131\u011f\u0131 odan\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki uzak bir u\u011fultu gibi duyumsarken, az bir \u015fey de\u011fil bu. \u00d6yleyse, ekleyelim:<\/p>\n\n\n\n
\nG\u00fcncelli\u011fi arka plandaki g<\/em>\u00fc<\/em>r<\/em>\u00fc<\/em>lt<\/em>\u00fc<\/em>\u00a0konumuna atma e<\/em>\u011f<\/em>ilimi g<\/em>\u00f6<\/em>steren, ama ayn<\/em>\u0131<\/em>\u00a0zamanda bu arka plandaki g<\/em>\u00fc<\/em>r<\/em>\u00fc<\/em>lt<\/em>\u00fc<\/em>\u00a0olmadan yapamayan\u00a0<\/em>\u015f<\/em>ey, klasiktir.<\/em><\/li>\n\n\n\nEn uyumsuz g\u00fcncelli\u011fin egemen oldu\u011fu yerde bile, arka plandaki g\u00fcr\u00fclt\u00fc gibi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren \u015fey, klasiktir.<\/em><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n\u015euras\u0131 bir ger\u00e7ek ki, klasikleri okumak, uzun s\u00fcreleri, h\u00fcmanist k\u00fclt\u00fcre \u00f6zg\u00fc uzun soluklu \u201ckendini geli\u015ftirmeye vakit ay\u0131rma\u201dy\u0131 (otium<\/em>) tan\u0131mayan ya\u015fam tempomuzla \u00e7eli\u015fir; durumumuza uygun bir klasikler listesi olu\u015fturmay\u0131 asla beceremeyen k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn eklektizmiyle de \u00e7eli\u015fir.<\/p>\n\n\n\nBu ko\u015fullar, Leopardi \u00f6rne\u011finde eksiksiz olarak ger\u00e7ekle\u015fiyordu; \u00e7\u00fcnk\u00fc ya\u015fam\u0131n\u0131 \u201cbaba oca\u011f\u0131\u201dnda, babas\u0131 Monaldo\u2019nun miras b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 ola\u011fan\u00fcst\u00fc kitapl\u0131kla, Eski Yunan ve Latin klasiklerini okuyarak s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyordu. Babas\u0131n\u0131n kitapl\u0131\u011f\u0131na b\u00fct\u00fcn \u0130talyan edebiyat\u0131 ve Frans\u0131z edebiyat\u0131 eklenmi\u015f, ama romanlar ve genel olarak yeni yay\u0131nlar b\u00fct\u00fcn\u00fcyle bir kenara, k\u0131z karde\u00ad\u015fi Paolina\u2019n\u0131n ilgisine terk edilmi\u015fti (\u201c\u015fu senin Stendhal\u2019in\u201d diye yaz\u0131yordu k\u0131z karde\u015fine). Leopardi, bilim ve tarihe y\u00f6nelik son derece canl\u0131 ilgileri i\u00e7in de hi\u00e7bir bi\u00e7imde g\u00fcncel olmayan metinlere ba\u015fvuruyor; ku\u015flar\u0131n \u00f6zelliklerini Buffon\u2019dan, Frederick Ruysch\u2019un mumyalar\u0131n\u0131 Fontenelle\u2019den, Kolomb\u2019un yolculu\u011funu Robertson\u2019dan okuyordu.<\/p>\n\n\n\n
Bug\u00fcn gen\u00e7 Leopardi\u2019ninki gibi klasik bir e\u011fitim, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Her \u015feyden \u00f6nce, Kont Monaldo\u2019nun kitapl\u0131\u011f\u0131 \u00e7oktan da\u011f\u0131lm\u0131\u015f; klasik ba\u015fl\u0131klar\u0131n izi kalmam\u0131\u015f, buna kar\u015f\u0131l\u0131k yeni ba\u015fl\u0131klar b\u00fct\u00fcn edebiyatlarda ve \u00e7a\u011fda\u015f k\u00fclt\u00fcrlerde \u00e7o\u011falarak kat kat artm\u0131\u015ft\u0131r. Kendi ideal klasik kitapl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 yaratmaktan ba\u015fka bir se\u00e7enek kalm\u0131yor geriye; bence, bu kitapl\u0131\u011f\u0131n yar\u0131s\u0131, okudu\u011fumuz ve bizim i\u00e7in \u00f6nemi olan kitaplar\u0131, yar\u0131s\u0131 da okumay\u0131 tasarlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve bizim i\u00e7in \u00f6nemli olabilece\u011fini \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz kitaplar\u0131 i\u00e7ermelidir. S\u00fcrprizler i\u00e7in, beklenmedik bulu\u015flar i\u00e7in bo\u015f bir b\u00f6l\u00fcm b\u0131rakmak ko\u015fuluyla.<\/p>\n\n\n\n
Leopardi\u2019nin \u0130talyan edebiyat\u0131ndan and\u0131\u011f\u0131m tek ad oldu\u011funu fark ediyorum. Kitapl\u0131\u011f\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131n bir sonucu bu. \u015eimdi, b\u00fct\u00fcn yaz\u0131y\u0131 ba\u015ftan yazmam, bir noktay\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koymam gerekirdi: Klasikler kim oldu\u011fumuzu ve nereye vard\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 anlamam\u0131z\u0131 sa\u011flar; bu nedenle de \u0130talyanlar tam da yabanc\u0131larla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak i\u00e7in vazge\u00e7ilmez, yabanc\u0131lar da tam da \u0130talyanlarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak i\u00e7in vazge\u00e7ilmez bir nitelik ta\u015f\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n
Sonra, yaz\u0131y\u0131 bir kez daha ba\u015ftan yazmam gerekirdi, klasiklerin bir \u015feylere \u201cyarad\u0131klar\u0131\u201d i\u00e7in okunmalar\u0131 gerekti\u011fi san\u0131lmas\u0131n diye. \u0130leri s\u00fcr\u00fclebilecek tek gerek\u00e7e, klasikleri okuman\u0131n, klasikleri okumamaktan daha iyi oldu\u011fudur.<\/p>\n\n\n\n
Ve birileri bu kadar \u00e7abaya de\u011fmeyece\u011fi gibi bir itiraz getirecek olursa, Cioran\u2019\u0131 (bir klasik de\u011fil, en az\u0131ndan \u015fimdilik; \u0130talya\u2019da yeni yeni \u00e7evrilmeye ba\u015flayan \u00e7a\u011fda\u015f bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr) al\u0131nt\u0131layaca\u011f\u0131m: \u201cBald\u0131ran haz\u0131rlan\u0131rken, Sokrates fl\u00fctle yeni bir ezgi \u00f6\u011freniyormu\u015f. \u2018Ne i\u015fine yarayacak?\u2019 diye sormu\u015flar. \u2018\u00d6lmeden \u00f6nce bu ezgiyi \u00f6\u011frenmeye\u2019 demi\u015f.\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Birka\u00e7 tan\u0131m \u00f6nerisiyle ba\u015flayal\u0131m. En az\u0131ndan \u201c\u00e7ok okumu\u015f\u201d oldu\u011fu kabul edilen ki\u015filer aras\u0131nda olur bu; d\u00fcnyayla…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1733,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-1732","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-edebiyyat"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1732","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1732"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1732\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1734,"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1732\/revisions\/1734"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1733"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1732"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1732"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cogito.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1732"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/www.sosyalbilimler.org\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Calvino-Klasik-Kitap-Kapagi.jpg?resize=300%2C466&ssl=1\")
<\/a><\/figure>\n<\/div>\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/www.sosyalbilimler.org\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Klasik-R11.jpg?resize=770%2C433&ssl=1\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n